بنفشه طاهری هستم، فارغ التحصیل روانشناسی بالینی در مقطع کارشناسی ارشد از دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود در سال ۱۳۹۴، پایان نامه ی اینجانب تحت عنوان “بررسی مقایسه ای اختلالات روانی-رفتاری در بین دانش آموزان در مقطع دبیرستان شهرستان شاهرود” می باشد که در ادامه بخشی از آن را مطالعه می کنید:

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد شاهرود

دانشکده علوم انسانی

پایان نامه کارشناسی ارشد در رشته روان شناسی بالینی

عنوان:

بررسی مقایسه ای اختلالات روانی- رفتاری در بین دانش آموزان در مقطع دبیرستان شهرستان شاهرود

استاد راهنما:

دکتر سعیده السادات حسینی

استاد مشاور:

دکتر محسن بوجاری

نگارنده:

بنفشه طاهری

تابستان ۱۳۹۴

فهرست مطالب

عنوان

مقدمه

فصل اول

بیان مسئله

اهمیت و ضرورت تحقی

اهداف تحقیق

سوالات و فرضیه های تحقیق

فرضیه اصلی

فرضیه های فرعی

متغیرهای تحقیق

متغیر مستقل

متغیر وابسته

متغیر کنترل

تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای پژوهش

تعریف نظری متغیرها

تعریف عملیاتی متغیرها

فصل دوم

پیشینه تحقیق

پیشینه تحقیق

دیدگاههای مختلف درباره اختلال روانی

دیدگاه مرضی

دیدگاه آماری

دیدگاه فرهنگی

دیدگاه آرمانی نگر

افسردگی

افسردگی ساده

افسردگی حاد

افسردگی بهت زده

افسردگی پیری

عوامل ایجاد کننده افسردگی

علل شیمیایی (دارویی)

علل نورونی

علل غددی

نظریه های مختلف درباره افسردگی

نظریه زیست شناختی

نظریه روان پویای

نظریه یادگیری

نظریه شناختی

درمان براساس نظریه زیست شناختی

روان پریشی عضوی

روان پریشی های کنشی

الف) اسکیزوفرنی

شیوع اسکیزوفرنی

ب) اختلالات عاطفی (خلقی).

روان پریشی مانیک

اختلال خود بیمار انگاری

سبب شناسی خود بیمار انگاری

راهنمای تشخیصی

تشخیص افتراقی

اضطراب

حالات اضطرابی

دیدگاه زیست شناختی

دیدگاه روان پویایی

دیدگاه شناختی

دیدگاه زیست شناختی

دیدگاه روان تحلیلی

دیدگاه یادگیری

شیوع

شیوه ی شروع

نوروز وسواس

وسواس فکری

وسواس علمی

انواع رفتارهای اجباری

الگوی نشانه ها

آلودگی

تردید مرضی

افکار مزاحم

تقارن

سایر الگوهای علایم

راهنمای تشخیص

افراد وسواس باید خصوصیات ذیل را داشته باشند:

درمان

فوبیا

انواع هراس هابسامد هراسی ها

ناکامی

تحریک مستقیم

عوامل محیطی آلودگی هوا

عوامل موقعیتی ( بالا بودن سطح فیزیولوژیک )

فروخوردن خشم

ژنتیک پرخاشگری

تحریک ناحیه ای از مغز و پرخاشگری

نقش یادگیری در پرخاشگری

حساسیت بین فردی

موانع بر سر راه ابراز وجود

ابراز وجود مثبت و سالم

تاریخچه پارانوتید

طبقه بندی پارانوئید علل بیماری پارانوئید

مقدمه

روش پژوهش

جامعه آماری، حجم نمونه و روش نمونه گیری

حجم نمونه و روش نمونه گیری

ابزار گردآوری اطلاعات

معرفی پرسشنامه

روایی پرسشنامه

پایایی پرسشنامه

فصل چهارم

یافته های پژوهش

مقدمه

الف: توصیف داده ها

فصل پنجم

بحث و نتیجه گیری

مقدمه

فرضیه ا

فرضیه ۲

فرضیه ۳

فرضیه ۴ تا ۱۸

محدودیت های پژوهش

الف- در کنترل محقق

ب- خارج از کنترل محقق

پیشنهاد های تحقیق

مقدمه:

اختلالات رفتاری ، اختلالات شایع و ناتوان کننده ای هستند که برای معلمان ، خانواده و خود کودکان و نوجوانان مشکلات بسیاری را ایجاد می کنند ، اختلالات رفتاری به طور قابل ملاحظه ای بر عملکرد تحصیلی و حرفه ای کودکان و نوجوانان تاثیر منفی می گذارد و احتمال ابتلا به بیماری های روانی را در دوره بزرگسالی افزایش می دهد.

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی مقایسه ای اختلالات روانی رفتاری در بین دانش آموزان دختر مقطع دبیرستان شهرستان شاهرود انجام شد. برای دستیابی به این هدف از روش پژوهش توصیفی پیمایشی استفاده گردید، جامعه آماری را دانش آموزان دختر مقطع دبیرستان از سه مدرسه در شهرستان شاهرود تشکیل دادند. تعداد افراد نمونه پژوهش ما متشکل از ۲۲۰ دانش آموز دختر مقطع دبیرستان شهرستان شاهرود بود که جمع آوری اطلاعات به شیوه تمام شماری و کل جامعه آماری را شامل شد. ابزار اندازه گیری در این پژوهش پرسشنامه ۹۰ – R – SCLبود. برای تجزیه و تحلیل داده ها در سطح توصیفی از شاخص های کمی میانگین، انحراف معیار و رسم نمودار و در سطح استنباطی باتوجه به اینکه از آزمون کولموگروف اسمیرنوف استفاده شد، اگر نرمال بودند از آزمون ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون، تحلیل واریانس و مستقل و اگر غیر نرمال بودند از آمار ناپارامتریک به منظور تبیین فرضیه ها استفاده شد. نتایج مذکور بیانگر این واقعیت است که با گذشت زمان شیوع علائم روان پزشکی به تدریج افزایش یافته و به نظر می رسد افزایش استرس های محیطی و اجتماعی و هم چنین ناکارآمدی سیستم خانواده و مدرسه در سازگار شدن با شرایط جامعه عاملی تعیین کننده می باشد. لذا آموزش خانواده و نوجوان و کاربرد مهارتهای زندگی می تواند کمک کننده برای بهبود اوضاع باشد.اختلالات رفتاری، اختلالات شایع و ناتوان کننده ای هستند که برای معلمان و خانواده و خود کودکان و نوجوانان مشکلات بسیاری ایجاد میکنند. اختلالات رفتاری به طور قابل ملاحظه ای بر عملکرد تحصیلی و حرفه ای کودکان ونوجوانان تاثیر منفی می گذارد و احتمال ابتلا به بیماری های روانی را دارد و در بزرگسالی افزایش می دهد.

کلید واژه ها: اختلالات روانی- رفتاری، روان پریشیف افسردگی، اضطراب، پرخاشگری.

فصل اول: کلیات پژوهش

بیان مساله

اختلالات رفتاری، رفتارهایی هستند که فرد به وسیله آن ها حقوق دیگران را نقض میکند و قواعد اجتماعی را زیر پا میگذارد. این اختلال بیشتر در دوران کودکی با نوجوانی روی می دهد و در پسران بیشتر از دختران دیده میشود، بیمارانی که دچار اختلال رفتاری هستند تلاش می کنند تا رفتاری مورد پسند جامعه پیدا کنند. اصطلاح اختلالات رفتاری ، بدون آنکه تعریف شود، تقریبا ۸۵ سال پیش، وارد فرهنگ علم روانشناسی شده است. از آن هنگام معلمان، پزشکان، روانشناسان و افراد دیگری که با مشکلات هیجانی و رفتاری کودکان در ارتباط هستند از این اصطلاح برای بیان مقصود خویش استفاده کرده اند. اما تعریف واحدی که مورد پذیرش همگان باشد، ارائه نشده است.ردز و پال ، معتقدند که تعریف اختلال رفتاری به لحاظ انفجار ایده ها و تعداد نظرات فراوانی که توسط متخصصین رشته های گوناگون علوم انسانی در این مورد مطرح می باشد، روشنی و صراحت خود را از دست داده است.بیت، کودک با اختلالات روانی – رفتاری را گونگی میداند که رفتارهایش به اندازهای نامناسب است که شرکت او در کلاس درس، باعث از هم گسیختن حواس یا آشفتگی ذهنی سایر همکلاسان باشد و نیز فشاری بیش از حد به معلم وارد کند . کرک ، رفتاری را انحرافی یا هنجاری میداند که ضمن نامتناسب بودن با سن فرد، شدید، مزمن با مداوم باشد و گستره آن شامل رفتارهای بیش فعالی و پرخاشگرانه تا رفتارهای گوشگیرانه است. ویژگی این گونه رفتارها این است که اولا تاثیر منفی بر فرایند رشد و انطباق مناسب کودک با محیط دارد، ثانیا مزاحمت برای زندگی دیگران و استفاده آنان از شرایط به وجود می آورد (سیفخراقی و نادری، ۱۳۷۴).وود، معتقد است که تعریف یک رفتار دشوار و اعمالی که از آن تعریف ناشی می شود باید ۴ عامل را دربرگیرد :

عامل مزاحم: چه چیز و با چه کسی عامل این مسأله است؟

عامل رفتار دشوار: رفتار دشوار چگونه تعریف می شود؟

عامل محیطی: در چه موقعیتی مشکل رفتاری رخ میدهد؟

عامل مورد زحمت: چه کسی رفتار را مشکل تلقی می کند؟

قانون آموزش و پرورش برای تمام کودکان معلول، اصطلاح “آشفتگی عاطفی جدی را پیشنهاد کرده و آن را چنین تعریف میکند این اصطلاح به معنای حالتی است که در آن کودک، خصوصیاتی را در مدتی طولانی و با درجهای شدید از خود نشان میدهد. بطوری که آن رفتار تاثیر ناگواری بر پیشرفت تحصیلی او باقی می گذارد. این خصوصیات عبارتنداز:

– ناتوانی در یادگیری در صورتی که نتوان آن را معلول عوامل هوشی، حسی و یا بهداشتی دانست.

– ناتوانی در ایجاد ارتباطی رضایت بخش با همسالان و معلمان

. رفتار با احساسائی نامتناسب در موقعیت های طبیعی و عادی

. نشان دادن ناشادى و یا افسردگی مداوم . گرایش به نشان دادن علایم جسمانی و یا ترس در رابطه با مسائل شخصی و یا درسی (ای کرک، ساموئل و گالاگر، جیمزجی ، ترجمه مجتبی جوادیان، ۱۳۷۶).

نکته مهم در تعاریف اختلالات روانی – رفتاری، تعریفی از رفتار و بهنجاری و نابهنجاری آن است منظور از رفتار بگونه ای که در روانشناسی تعریف شده آن دسته از حالات، عادات، اعمال و گفتار است که همواره قابل مشاهده، اندازهگیری، ارزیابی و بررسی و پیش بینی باشد.اما تمییز مفهوم نابهنجار از بهنجار کار دشواری است اگرچه ملاک های متعددی برای این تمییز مطرح شده، ولی کافی نیستند. در واقع می توان گفت که بهنجاری و نابهنجاری زوی یک پیوستار قرار دارند و همین امر است که تمایز روشن بین این دو مقوله را دشوار می سازد. نابهنجاری، همان بهنجاری است اما تجار افراط یا تفریط شده است. با وجود مسائل مطرح شده، معیارهایی وجود دارد که اگرچه ناکافی هستند ولی به این تمایز کمک می کنند. یکی از ملاک ها این است که با رفتار باعث درد و رنج میشود یا خیر معمولا رفتار نابهنجار باعث ناشادی افراد می شود. ملات دیگر این است که بررسی شود بک رفتار تا چه حد ناسازگارانه است، به این معنا که آیا این رفتار با بهروزی فرد و جامعه داخل میکند یا خیر. ملاک سوم، بررسی این وضعیت است که با رفتار بر اساس زمان و مکان قابل توجیه عقلانی است یا خیر. ملاک چهارم، بررسی میزان کنترلی است که فرد بر رفتارش دارد. معمولا رفتارهای نابهنجار در کنترل و احاطه فرد قرار ندارند. ملاک بررسی این موضوع این است که با رفتار حاضر، از جمله رفتارهایی است که با قراردادهای اجتماعی هنجار اجتماعی) در تضاد است و این رفتار توسط گروه اقلیت با اکثریت مورد توجه است یا نه، رفتار هایی که با ارزش های جامعه تطابق ندارند و توسط اقلیتی از جامعه بروز می کنند، میتوانند نابهنجار تلقی شوند.همچنین در تعریف اختلال روانی- رفتاری باید به میزان، شدت، طول مدت، سن و موقعیتی که رفتار در آن بروز می کند توجه داشت میزان: به این نکته که رفتار در یک دوره زمانی چقدر رخ می دهد، اشاره دارد. گاهی بیشتر کودکان بدون اجازه از جای خود بلند می شوند، کتفکاری میکنند اما کودکی که هر روز نزاع می کند با هر دو دقیقه از جایش برمی خیزد، میزان بالا و غیر عادی از این گونه رفتارها را نشان میدهد. شدت به نیرومندی با بزرگی رفتار اشاره دارد. برای مثال چنانچه کودکی به خاطر ناکام شدن در رسیدن به هدف با مشت بر روی میز بزند، ممکن است ضربه ای که به میز میزند به گونه ای باشد که سر و صدای زیادی ایجاد کند و یا اینکه به قدری شدید باشد که به شست پا میز آسیب وارد کند. مورد اول پاسخی عادی در نظر گرفته می شود، اما مورد دوم رفتار شدیدتر به عنوان واکنشی غیر عادی تلقی می گردد. _

طول مدت: مقدار زمانی است که یک رفتار دوام بیاید. هر کودکی ممکن است گاهی به دلیل آسیب دیدن احساساتش بهانگیری و گریه و زاری کند. اما قشقرق و گریه و زاری که یک ساعت با دو ساعت ادامه می یابد با طغیان ده دقیقه ای کاملا متفاوت است.

تناسب سنی: رفتارهای متناسب با سن به این واقعیت اشاره دارند که برخی از رفتارها در کودکان سنین معین، کاملا بهنجار است اما همان رفتارها اگر به سنین بعدی ادامه یابند یا اینکه قبل از سن مورد انتظار بروز کنند، می تواند مشکل ساز و نابهنجار تلقی شوند. مثلا ترسیدن از هیولا در خانه و چسبیدن به والدین رفتارهایی هستند که اگر از سوی کودکان ۵ یا ۶ ساله دیده شوند متناسب با سن هستند اما اگر در سنین بالاتر مشاهده شوند، غیر طبیعی تلقی می شوند البته نکته مهمی که باید به خاطر سپرد، این است که وجود دوره واحدی از آنچه نابهنجار به نظر میرسد به معنی وجود آشفتگی و اختلال رفتاری در کودک نیست. حوادثی که در زندگی کودک رخ میدهند، همین طور فشارها و تغییرات بشری او می توانند منجر به بروز مشکل رفتاری شده با باعث شوند او چندین هفته رفتارهای جدید و مشکل رفتاری نشان دهد. رفتارهایی نابهنجار در نظر گرفته میشود که چندین ماه ادامه پیدا کند و علت قابل شناسایی بلافاصله داشته باشند مثل جدایی والدین، مرگ یکی از بستگان و … (کاکاوند، علیرضا، ۱۳۸۵).

با توجه به مطالب یاد شده شاید بتوان اختلالات رفتاری را این چنین تعریف کرد :

رفتارهای گوناگون افراطی، مزمن، انحرافی که گستره آن شامل اعمال تهاجمی با برانگیختگی ناگهانی، أعمال افسردگونه و گوشه گیرانه میباشد و بروز آنها به دور از انتظار مشاهده کننده است، به طوری که وی آرزوی توقف اینگونه رفتارها را دارد («اختلالات رفتاری کودکان» ص ۱۹)

علل اختلالات روانی- رفتاری

محتفین، مشکلات روانی، رفتاری را ناشی از علل مختلفی میدانند که مهمترین آنها عبارتند از:

-­اختلالات بیولوژیک(مشکلات ژنتیکی، نورولوژیکی و بیوشیمیایی)

– فضای نامساعد خانوادگی (نظریه رفتاری یادگیری و نظریه روانکاوی)

– تاثیرات سوه فرهنگی و اجتماعی (نظریه جامعه شناسی و بوم شناسی)

– تجربه های نامطلوب و شکست های پی در پی (سیف نراقی، مریم و نادری، عزت الله، ۱۳۸۰)

دانش آموز: از لحاظ لغوی به معنی کسی است که دانش می آموزد و در اصطلاح، برای اطلاق به محصلان رسمی در سطح تحصیلات پیش از دانشگاه به کار می رود.

از آنجایی که دانش آموزان اینده ساز کشور هستند و تعلیم و تربیت آنان از اهمیت بالایی برای پیشرفت فردای میهن عزیزمان ایران محسوب می گردد ، بنابراین هدف عمده ی این پژوهش بررسی مقایسه ای اختلالات رفتاری در بین دانش آموزان دختر مقطع دبیرستان شهرستان شاهرود می باشد.

اهمیت و ضرورت تحقیق

بهداشت افراد جامعه از مهم ترین مسائل اساسی در کشور به شمار می رود که می بایست آن را از سه دیدگاه جسمی ، روانی و اجتماعی مورد توجه قرار داد. اختلال های روانی رفتاری از مشکلات جدی و شایع سلامتی به شمار می روند که نزدیک به ۲۰ درصد از کل مراجعان به مراکز بهداشتی عمومی در جهان را تشکیل می دهند (سارتوریوز ، ۱۹۹۲).همچنین بنابر گزارش سازمان جهانی بهداشت (۱۹۹۳) دست کم ۵۲ میلیون نفر از مردم جهان در سنین مختلف دچار بیماری های شدید روانی همچون اسکیزوفرنیا و ۱۵۰ میلیون نفر دچار اختلال های روان نندی هستند که بیشترین موارد در کشور های رو به رشد دیده می شود.از طرفی همین سازمان معتقد است حجم مسایل رفتاری و روانی در این کشورها رو به فزونی است و این افزایش تا حد زیادی وابسته به رشد جمعیت و تغییرات سریع اجتماعی مانند شهرنشینی و فروپاشی خانواده های گسترده و تغییر در شیوه ی زندگی مردم و مشکلات اقتصادی می باشد.مروری بر مطالعات همه گیری شناسی که در سه دهه ی گذشته انجام شده، نشان می دهد که میزان شیوع اختلالات روانی رفتاری در کشورها و فرهنگ های مختلف به علت تفاوت در روش های نمونه گیری ، متنوع بودن ابزارهای مورد استفاده ، تکنیک های مختلف مصاحبه و نوع نظام های طبقه بندی، متفاوت گزارش گردیده است بار اختلالات روانی رفتاری در کشورهای پیشرفته تا حد زیادی به وسیله ی پرسش نامه های غربالگری در مصاحبه ی بالینی ساختار یافته شناسایی شده ، ولی بررسی بار اختلالات روانی در کشور ما محدود و تعداد مطالعات انجام شده کم می باشد . برنامه ریزی برای ارائه ی خدمات اساسی بهداشت روان به افراد ، نیازمند آگاهی از وضعیت موجود بیماری روانی در جامعه است. همه گیری شناسی اختلالات روانی-رفتاری ، شاخه ای از پژوهش در علوم رفتاری است که نحوه ی توزیع این بیماری ها در جامعه را مورد مطالعه قرار می دهد. هرچند وجود بیماری های روانی در جوامع مختلف از قرن ها پیش مورد تایید قرار گرفته است ، لیکن در طی قرن بیستم بود که روش های آماری برای برآورد حجم این مشکلات مورد استفاده قرار گرفت. در گذشته ، بررسی های همه گیری شناسی اختلالات روانی با مراجعه به پرونده ی بیماران و اطلاعات به دست آمده از افراد کلیدی انجام می شد اما با تهیه و تدوین پرسش نامه های غربالگری و مصاحبه های بالینی استاندارد و امروزه تا حد زیادی حجم بیماری های روانی در جهان شناسایی شده است. هرچند امروزه حجم مشکلات بیماری های روانی در کشورهای مختلف جهان شناخته شده اند ، لیکن به دلیل متنوع بودن ابزار های غربالگری و تشخیص ، تکنیک های مصاحبه و تفاوت در روش های نمونه گیری و طبقه بندی های مختلف مورد استفاده ، بسیار متغیر و متفاوت برآورد شده اند ، به طوریکه این میزان ها از ۳ / ۷ درصد تا ۸/ ۳۹ درصد متغیر بوده است. مطالعات همه گیری شناسی اختلالات روانی-رفتاری انجام شده در ایران نیز همگی بر متغیر بودن میان شیوع این اختلالات از ۹/ ۱۱ تا ۲ / ۳۰ درصد دلالت دارد. از این رو ، این پژوهش با هدف بررسی مقایسه ای اختلالات رفتاری در دانش آموزان مقطع دبیرستان شهرستان شاهرود حائز اهمیت می باشد.

اهداف تحقیق

هدف کلی

به بررسی مقایسه ای اختلالات روانی- رفتاری در بین دانش آموزان دختر مقطع دبیرستان شهرستان شاهرود

اهداف فرعی

– بررسی علائم افسردگی در دانش آموزان دختر مقطع دبیرستان بر حسب متغیر رشته و پایه ی تحصیلی

– بررسی علائم پرخاشگری در دانش آموزان دختر مقطع دبیرستان بر حسب متغیر رشته و پایه ی تحصیلی.