افسانه سیف هستم، فارغ التحصیل روانشناسی عمومی در مقطع کارشناسی ارشد از دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت در سال ۱۳۸۹، پایان نامه ی اینجانب تحت عنوان “تاثیر آموزش کارکرد های اجرایی بر عملکرد حافظه کاری و نیمرخ اسید وکسلر کودکان در دانش آموزان پایه چهارم و پنجم ابتدایی” می باشد که در ادامه بخشی از آن را مطالعه می کنید:

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد مرودشت

دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی

پایانن امه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته روانشناسی عمومی

عنوان:

تاثیر آموزش کارکرد های اجرایی بر عملکرد حافظه کاری و نیمرخ اسید وکسلر کودکان در دانش آموزان پایه چهارم و پنجم ابتدایی

استاد راهنما:

دکتر سلطان علی کاظمی

استاد مشاور:

دکتر سیامک سامانی

نگارش:

افسانه سیف

تابستان ۱۳۸۹

فهرست مطالب

عنوان

چکیده

فصل اول: کلیات طرح تحقیق

مقدمه

بیان مسئله

اهمیت و ضرورت تحقیق

اهداف تحقیق

فرضیه های تحقیق

تعاریف نظری و عملیاتی متغیرها

فصل دوم: ادبیات تحقیق

الف) بحث نظری

سیر تاریخی نارسایی های ویژه یادگیری

تعاریف ناتوانی های یادگیری

همه گیر شناسی و شیوع

علل ریشه ای و عوامل دخیل در بروز اختلال یادگیری

بسبب شناسی (علل اجتماعی نارسایی ویژه یادگیری)

طبقه بندی نارسایی های ویژه در یادگیری

نظریات مرتبط با نارسایی ویژه در یادگیری

ارزیابی کودکان با نارسایی ویژه در یادگیری

کارکردهای اجرایی

مؤلفه های کارکردهای اجرایی

فرضیه کارکردهای اجرایی

بررسی تحول کارکردهای اجرایی

ارزیابی کارکردهای اجرایی

کارکردهای اجرایی و اختلال های رشدی

حافظه کاری الگوی حافظه کاری

چشم انداز های درمانی

ب) پژوهش های انجام شده در ارتباط با موضوع تحقیق

تحقیقات انجام شده در خارج از کشور

تحقیقات انجام شده در داخل ایران

جمع بندی

فصل سوم: روش اجرای تحقیق

روش تحقیق جامعه آماری

نمونه و روش نمونه گیری

ویژگی های نمونه

ابزار تحقیق

روش اجرای تحقیق

روش های آماری تحلیل داده ها

فصل چهارم: تحلیل یافته ها

بخش اول: اطلاعات توصیفی

بخش دوم: اطلاعات تحلیل استنباطی و فرضیه های تحقیق

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری

خلاصه

بحث و نتیجه گیری

نتیجه گیری نهایی

پیشنهادهای پژوهشی

محدودیت ها

منابع و مأخذ

منابع فارسی

منابع انگلیسی

پیوست ها

چکیده:

پژوهش به دنیال، بررسی تأثیر آموزش کارکردهای اجرایی بر بهبود عملکرد حافظه کاری و نیمرخ اسید (ACID) وکسلر کودکان در دانش آموزان اختلال یادگیری می باشد. در این پژوهش از روش آزمایشی با پیش آزمون- پس آزمون همراه با گروه کنترل استفاده شد. جامعه آماری شامل دانش آموزان دختر و پسر پایه چهارم و پنجم با اختلال یادگیری شهر شیراز به تعداد ۱۰۰ نفر بود. با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای نسبتی تعداد ۴۸ نفر دانش آموز انتخاب و در دو گروه آزمایش و گواه به شکل تصادفی گماشته شدند. در مرحله پیش آزمون از آزمونهای حافظه کاری کورتولدی برای اندازه گیری حافظه کاری و از آزمون وکسلر کودکان برای اندازه گیری نمره کل اسید استفاده شد. آموزش کارکردهای اجرایی به شکل گروهی در گروه آزمایش اعمال شد. پس از آموزش، پس آزمون به اجرا در آمد و داده ها مورد تحلیل قرار گرفت. یافته ها: نتایج آزمون فرضیه ها نشان داد که آموزش کارکردهای اجرایی موجب افزایش عملکرد حافظه کاری و نیمرخ اسید وکسلر کودکان در دانش آموزان با اختلال یادگیری شده است. اثر آموزش کارکردهای اجرایی بر عملکرد حافظه کاری و نیمرخ اسید وکسلر کودکان برحسب جنسیت تفاوت معناداری نداشته است، تداوم تغییر و پشرفت در این درمان بر حافظه کاری ، پایدار است.

واژه های کلیدی: کارکردهای اجرایی، اختلال یادگیری، حافظه کاری، نیمرخ کل اسید وکسلر کودکان.

مقدمه:

نارسایی ویژه در یادگیری گروه تأهمگی از کودکان را در بر می گیرد که مشکلاتی را در حوزه های گوناگون یادگیری دارند. این مشکلات انرات مادام العمری را برای فرد ایجاد می کند که به نظر می رسد خیلی بیشتر از خواندن، نوشتن و حساب کردن باشد و حوزه هایی همچون سلامت (راگهاوان و همکاران ، ۲۰۰۴)، بهداشت روانی، روابط بین شخصی، ادامه تحصیل، امکانات استخدامی و مانند آن را عمیقه تحت تأثیر قرار می دهد.نکته مهمی که در زمینه این نارسایی ها وجود دارد این است که اگر به موقع تشخیص داده شود می تواند موفقیت چشمگیری در زندگی این افراد ایجاد نماید. مخصوصا در حال حاضر که فن آوری های جدید می تواند در حمایت آموزشی و جبرانی این افراد نقش عمده ای داشته باشند اهمیت زیادی دارد.شمار کودکان با ناتوانی های یادگیری همانند برخی دیگر از انواع ناتوانی ها، به سرعت افزایش یافته است. در سال تحصیلی ۱۹۹۹- ۱۹۹۸، بیش از ۸/ ۲ میلیون کودک با ناتوانی های یادگیری ویژه و زیر پوشش قانون افراد با ناتوانی ها قرار می گرفتند (وزارت آموزش و پرورش ایالات متحد،  ۰۰۰ ۲ به نقل از امیدوار .۱۳۸۴).بالاترین میزان گسترش در میان تمام انواع تاتوانی ها، ناتوانی های یادگیری به ویژه نوع اختلال نارسایی توجه است. به نظر می رسد که تعداد پسران با ناتوانی های یادگیری بیشتر از دختران است اگر چه پژوهش های اخیر دلالت بر برابری این تعداد دارد (لودز ۱۹۹۷به نقل از علیزاده .۱۳۸۸). از طرف دیگر نارسایی ویژه در یادگیری، بر خلاف معلولیت های دیگر یک نارسایی پنهان است زیرا علایم آشکاری که بتوان فورا به وجود آن پی برد در بسیاری از موارد وجود ندارد و بعضی از این گونه مشکلات یادگیری در اثر عدم آگاهی والدین با شیوه های آموزشی و مانند آن به وجود آمده است. ناگفته نماند، اگر چه در گذشته این کودکان ابتدا با اطمینان زیادی را در عرصه تکالیف و انتظارات مدرسه می گذاشتند اما از آنجایی که در برابر برخی از تکالیف از خود عجز و ناتوانی نشان می دادند و در نتیجه نمی توانستند خود را با سطح توقعات مدرسیه وفق دهند. بعد از مدتی از مدرسه اخراج می شدند. بدین ترتیب مدرسه به مثابه یک نیروی کار آمد به جای اینکه بتواند با اندکی شکیبایی و اغماض با قضاوتی معقول این کودکان را از سرخوردگی های اجتماع ستیزی ها و بزهکاری ها نجات دهد به گونه ای عمل می کند که اغلب به مشکلات جدی منجر می شود. امروزه بعد از ۵۰ سال توجه کارگزاران آموزشی به طور ویژه ای به کودکان دارای اشکالات یادگیری معطوف گردیده تا جایی که از سوی معلمان، ثمرات ارزنده ای در برداشته است.مشخصه اصلی کودکان دارای اشکالات یادگیری ویژه، عدم تمرکز حواس و نقص توجه و حافظه است، بر این اساس، نظریه های مربوط به اختلال یادگیری هر یک از زاویه ای خاص به تبیین مسائل و مشکلات این کودکان می پردازند. نظریه های جدیدتر عقیده دارند که ضعف اصلی این کودکان، نارسایی کنش روی شناختی- زبانی و ناتوانی در پردازش اطلاعات شنیداری و دیداری است. استفاده از روش ها و راهکارهای فراشناخت برای دانش آموزان با اختلال بادگیری دشوار است. از جمله این مشکلات، مقوله کارکردهای اجرایی عصب -شناختی است که در هدایت و کنترل رفتار نقش اساسی ایفا می کند. کارکرد های اجرایی در طول فرایند رشد، به تدریج به فرد کمک می کند تا تکالیف پیچیده و سخت را انجام دهد. آسیب در کارکردهای اجرایی می تواند پیامد های قابل ملاحظه ای در عملکرد اجتماعی هیجانی و شناختی فرد داشته باشد. کارکردهای اجرایی دارای مؤلفه های گوناگونی همچون خودگردانی حافظه کاری ، ادراک زمان و زبان درونی است اگر چه کار کردهای اجرایی در طول فرآیند رشد و با افزایش سن کودک تحول می یابند اما آموزش راهکارهای مناسب جهت دست یابی و گسترش این کار کردها به کودکان با نارسایی ویژه در یادگیری، به تدریج کمک می کند تا بتوانند تکالیف پیچیده تر و سخت تری را انجام بدهند( علیزاده، ۱۳۸۵)حافظه کاری نیز سامانه ای ذهنی است که وظیفه اندوزش و پردازش موقتی اطلاعات را برای انجام دادن یک رشته از تکالیف پیچیده ی شناختی نظیر فهمیدن، اندیشیدن، محاسبه کردن، استدلال کردن و یاد گرفتن به عهده دارد (بدلی. ۳۴،۱۹۸۶ به نقل از ایرانی ، ۱۳۸۵)اسطلاح حافظه کاری، بر این موضوع تأکید دارد که مهم ترین جنبه ی حافظه کوتاه مدت دوام آن نیست، بلکه فعال بودن آن است. حافظه کاری همان جایی است که ذهن روی اطلاعات کار می کند و آنها را برای ذخیره سازی یا دور انداختن سازمان می دهد و به اطلاعات دیگر مرتبط می سازد (اسلاوین، ۲۰۰۶، ترجمه سید محمدی، ۱۳۸۵ ،۲۰۵) میان ظرفیت حافظه کاری و عملکرد تحصیلی رابطه ای مثبت و معنادار وجود دارد اسدزاده، ۱۳۸۶). دانش آموزانی که از ظرفیت حافظه کاری بالاتر برخوردار هستند، عملکرد تحصیلی بالاتری داشتند و به همین ترتیب، دانش آموزانی که عملکرد تحصیلی بالاتر داشتند، از ظرفیت حافظه کاری بالاتر برخوردار هستند (اسدزاده، ۱۳۸۶)رابطه کارکردهای اجرایی در جنبه های گوناگون رفتاری شناختی اجتماعی و ارتباطی در تحقیق های متعددی مورد بررسی قرار گرفته است. آسیب در کارکردهای اجرایی در کودکان با اختلال کمبود توجه بیش فعالی اختلال طیف اتیسم اختلال هماهنگی رشدی اختلال یادگیری اختلال سلوک و اختلال نافرمانی مقابله ای اثرات سویی بر جا می گذار در علیزاده، ۱۳۸۵)دانش آموزان با اختلال یادگیری ، شواهدی از تقص کارکردهای اجرایی و حافظه کاری در انتقال و انطباق ناحیه کاری حافظه دیداری- فضایی، نشان دادند و این نقص در بروز مشکلات ریاضی ، در گفتن زمان و حساب تقریبی و همچنین در بروز اختلال خواندن ضعف در حافظه کوتاه مدت گلامی سرعت پردازش و نشان می دهند(جنکس. مور. لیش اوت ۲۰۰۹)در نتیجه کارکردهای اجرایی و حافظه کاری می تواند برای آموزش و یادگیری اثر بخش به کودکان با نارسایی ویژه یادگیری، کاربردهای مفیدی داشته باشد و با دانستن این مجموعه از عوامل، در نظام های خدماتی گوناگون برای ارزیابی، آموزش بالینی، شیوه های آموزشی و در نهایت درمان کودکان با نارسایی ویژه در یادگیری، اثرات فزاینده ای داشته باشد.

بیان مسئله

یکی از مهمترین شاخصه های روان شناسی و آموزش و پرورش کودکان استثنایی شاخه ناتوانی یادگیری است. یادگیری ابزار عمده سازگاری انسان با محیط در حال تغییر خود است. اگر کودکان و نوجوانان در جهان پیشرفته و پیچیده امروز نتوانند پاد بگیرند، نمی توانند خوب زندگی کنند، بنابراین امروزه نسبت به گذشته بی سوادی و ناتوانی در یادگیری عامل ناتوان کننده تری به شمار می آید.اصطلاح ناتوانی یادگیری بر ناتوانی آن گروه از خردسالان و دانش آموزانی دلالت دارد که با وجود برخوردار بودن از هوش طبیعی یا حتی بالاتر از طبیعی و اندام بینایی، شنوایی و حرکتی سالم و نیز محیطی بهنجار از نظر عاطفی، فرهنگی و اقتصادی، در یک یا چند فرایند روان شناختی پایه، که مربوط به درک با استفاده از زبان شفاهی یا کتبی است اطلاق می شود. اختلال فرد دچار ناتوانی های یادگیری ممکن است به صورت ناتوانی در گوش دادن، فکر کردن، خواندن، نوشتن، هجی کردن با محاسبات ریاقی نمایان شود (لرنر ،۱۹۹۷)مفهوم اختلال یادگیری، شامل اختلال های یادگیری و شناختی است که بر دامنه نسبتا ویژه ای از درس ها و عملکرد های شناختی تاثیر می گذارد، اما ناشی از عقب ماندگی ذهنی، اختلال رفتاری، محرومیت از موفقیت یادگیری و نارسایی نیست (اورات وسالتر ۲۰۰۶ به نقل از امید زاده ,۱۳۸۴).ناتوانی یادگیری عارضه ای گیج کننده است، زیرا هر فرد مجموعه استعداد ها و ویژگیهای منحصر به فردی دارد. دانش آموزان مبتلا به ناتوانی های یادگیری نابینا نیستند، اما نمی توانند بسیاری از چیزها را مانند همسالان خود ببینند؛ تاشنوا نیستند اما در بسیاری از موارد نمی توانند مانند افراد طبیعی گوش کنند با صداها را بشنوند؛ از نظر رشد شناختی تعقب ماندگی ندارند ولی با روش های متفاوتی یاد می گیرند. افزون بر این، بسیاری از رفتارهای آنها باعث بهم ریختن کلاس درس و ایجاد ناراحتی در خانه می شود.معمای کودکانی که به هنگام یادگیری با مشکلات زیادی مواجه می شوند از دیر باز تا کنون توجه صاحب نظران را به خود معطوف کرده است. افراد زیادی به نظریه ها، مفاهیم و یافته های پژوهشی دست یافته اند که به پیشرفت تفکر، تعیین معیار های تشخیصی، تحول ابزارهای ارزیابی و همچنین راهبرد های تدریس و درمان در این قلمرو منتهی شده است.این نظریه ها و مفاهیم به علت ماهیت میان رشتهای اختلال یادگیری از چندین رشته مرتبط با این قلمرو نظیر روان شناسی آموزش و پرورش، زبان شناسیف پزشکی و تخصص های دیگر نشات گرفته است. چندین دهه است که صاحب نظران تلاش کرده اند تا برای تبیین سیب شناسی ناتوانی یادگیری نظریه یا دست کم الگویی ارائه کنند از قبیل اختلال کارکرد دستگاه عصبی مرکزی الگوی رشد ناهماهنگ و تفاوت در پردازش روانشناختی، دشواری در انجام دادن تکالیف تحصیلی و یادگیری، اختلاف بین سطوح پیشرفت و توانایی، حذف عارضه های دیگر نظیر عقب ماندگی ذهنی، اختلال هیجانی، نقایص دیداری با شنیداری با محیط فرهنگی اجتماعی با اقتصادی است ( فرانکن برگر و فراتزا گلیو، ۱۹۹۱ بار کلی ،۱۹۹۷، علیزاده ۱۳۸۴)از دیدگاه عصب شناختی، رشد مهارت های شناختی- فراشناختی همچون خود تنظیمی رفتار و رشد مهارت های شناختی و اجتماعی و کارکردهای اجرایی بر بهبود عملکرد یادگیری کودکان مخصوصا در طول دوره تحول گودگی بسیار موثر می باشددر طول دهه ی اخیر توجه فزاینده ای به حوزه کار کردهای اجرایی در کودکان شده است و پژوهشها نشان داده اند که گسترش و رشد کار کردهای اجرایی همانند سایر توانمندیها در طول دوره کودکی تحول می یابند (دیاموند، ۲۰۰۰). کار کرد اجرایی اصطلاحی است کلی، که کل فرایندهای شناختی پیچیده را که در انجام تکالیف هدف – مدار دشوار با جدید ضروری هستند در خود جای می دهد (هیوزو گراهام ۲۰۰۰؛ علیزاده ۱۳۸۴: ۶).دواسون و گویرا (۲۰۰۴)، مهمترین این کار کردها را به شکل برنامه ریزی، سازمان دهی، حافظه کاری، مدیریت زمان نیاز داری پاسخ، آغازگری تکلیف و مقاومت مبتنی بر هدف دسته بندی می کند. هر گونه نقص در رشد این کار کردها می تواند موجب اختلال نقص توجه …