من سرور سام دلیری هستم، فارغ التحصیل روانشناسی خانواده درمانی در مقطع کارشناسی ارشد از دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید بهشتی در سال ۱۳۹۴، پایان نامه ی اینجانب تحت عنوان “بررسی نقش میانجی خودتنظیمی و عزت نفس در رابطه با دلبستگی به والدین و همسالان و گرایش به رفتارهای پر خطر در نوجوانان” می باشد که در ادامه بخشی از کلیات پژوهشی آن را مطالعه می کنید:

بیان مسأله: با توجه به اهمیت دوران نوجوانی و آسیب­پذیری نوجوانان در موقعیت­های تنش­زا پیش بینی رفتارهای پرخطر نوجوانان بر اساس مؤلفه­هایی چون نوع دلبستگی آنها به والدین و دوستان و ویژگی­های روانشناختی فرد چون عزت نفس و خودتنظیمی بعنوان خصیصه­هایی که از همان دوران کودکی پایه­گذاری شده­اند، می­تواند نگرش جدیدی در باب این موضوع باشد. به این ترتیب شدت و ضعف این متغیرها (عزت نفس و خودتنظیمی)،  تأثیری که بر دلبستگی و رفتارهای پرخطر دارند و اینکه یافته­های پیشین مبین چه واقعیاتی هستند، موضوعاتی است که در ادامه به آن پرداخته شده است. نوجوانی دوره انتقال از کودکی به بزرگسالی است و انتقال از یک دوره تحول به دوره دیگر معمولاً با فشار، تعارض و مشکلاتی همراه است. وجود تغییرات در دوره نوجوانی، مستلزم سازش یافتگی­های جدیدی است که در آن فرد با تزلزل و ناامنی­های بسیاری روبرو می­گردد. این تحولات در روابط نوجوان با همسالانش اثر می­گذارد، بعلاوه انتظاراتی را که نوجوان از خود دارد تغییر می­دهد و روابط خانوادگی او را دگرگون می­سازد که معمولاً افت اعتماد به نفس و اهمیت دادن به تأیید و پذیرش از سوی همسالان در نتیجه تغییرات تجربه شده در نوجوان شکل می­گیرد. این دوره زمانی است که نوجوان نقش­ها و مسئولیت های جدید را می­پذیرد و مهارت­های اجتماعی را برای عهده گرفتن آن نقش­ها فرا می­گیرد. ولی از آنجا که مدل و الگویی دقیق، روشن و همه جانبه در زمینه رفتار مناسب برای او تعریف نشده است، او به سبک سنگین کردن رفتارها، آزمایش نقش­ها، اعلام تمایز از بزرگسالان و در برخی موارد به نادیده گرفتن قواعد دست می­زند. ). نوجوانان آسیب­پذیرترین قشر در برابر رفتارهای پرخطرند ، و بواسطه ویژگی­های تحولی این دوره بیش از سایر گروهها دست به رفتارهایی می­زنند که سلامت حال یا آینده­شان را در معرض خطر قرار می­دهد. برای همین این دوره، دوره­ای پرخطر برای شروع مصرف سیگار، مواد مخدر، الکل و سایر مواد غیرمجاز محسوب می­شود. رفتارهای پرخطر به رفتارهایی گفته ­ که سلامت بهزیستی نوجوانان و جوانان یا افراد جامعه را در معرض خطر قرار میدهند. این رفتارهای پرخطر به دو دسته تقسیم می­شوند: رفتارهایی مانند مصرف الکل، روابط جنسی غیرمطمئن، مصرف سیگار و مواد که بروز سلامت فرد را به خطر می­اندازند؛ رفتارهایی مانند رفتارهای ضد اجتماعی مثل دزدی، پرخاشگری، گریز از مدرسه، فرار از خانه، رفتارهای جنسی و غیره که سلامت و تندرستی دیگر افراد جامعه را تهدید می­کنند. از این رو دوره نوجوانی و جوانی اغلب با خطر پذیری هم­معنی شده و فرد به عنوان موجودی خطرپذیر تعریف میشود. خطرپذیری را به رفتارهایی اطلاق می­کنند که احتمال نتایج منفی و مخرب جسمی، روان شناختی و اجتماعی را برای فرد افزایش دهد. بررسی رفتارهای پرخطر از حیث نتایجی که برای زندگی، سلامتی و رشد روانی و اجتماعی نوجوان به همراه می­آورد از قبیل: بیماریهای روحی و روانی همچون افسردگی، ناخوشی و حتی مرگ، ایدز و بیماری­های جنسی، ترک تحصیل، فرار از مدرسه، عدم موفقیت تحصیلی و شغلی، و درگیری در جرائم مختلف دارای اهمیت است. مصرف مواد مخدر، خشونت و رفتارهای جنسی عامل بسیاری از مرگ­ومیرهای سنین نوجوانی و اوایل بزرگسالی است. بطوریکه بسیاری از رفتارهای پرخطر از قبیل سیگار، الکل، موادمخدر و روابط جنسی نامطمئن در سنین قبل از ۱۸ سالگی اتفاق می­افتند. در بررسی رفتارهای خطرپذیری نوجوانان نیز دیدگاه­ها و مدل­های زیادی مطرح شده است. برخی نظریه­ها در تبیین اینگونه رفتارها، بر جنبه­هایی از خود (شخص) تمرکز کرده­اند و برخی دیگر جنبه­هایی از (محیط) را مورد تأکید قرار داده­اند. تئوری­های دیگری نیز وجود دارند که ترکیب جنبه­هایی از شخص و محیط را در رفتارهای پرخطر نوجوانان دخیل می­دانند. عوامل شناختی (مثل ادارک خطر)، عوامل زیستی (مثل تأثیرات هورمونی) عوامل شخصیتی (مثل گرایش های هیجان خواهی) و عوامل تأثیرات محیطی (مثل والدین و گروه همسال) همه از مواردی­اند که به منظور درک چگونگی و پیشگیری از رفتارهای پرخطر در نوجوانان و عواقب منفی آنها مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته ­اند.  طبق تحقیقات گسترده والدین و همسالان دو گروهی هستند که بر خطرپذیری جوانان تأثیر بسزایی دارند. در میان عوامل تأثیرگذار، خانواده به عنوان اولین نهاد جامعه­پذیری و والدین به عنوان اولین الگوهای رفتاری که نقش مهمی را در هدایت تجربه­های نوجوانان از طریق آموزش مستقیم و غیرمستقیم و حمایت از آنها برعهده دارند. می­توانند در کاهش و پیشگیری از رفتارهای پرخطر مطرح گردند. یکی از موضوعات مهمی که در ایجاد و تحکیم روابط انسانی نقش مؤثری دارد، احساس امنیت است. ویفن و همکارانش که با نظریه دلبستگی کار می­کنند معتقدند عدم وجود امنیت، روابط اصلی افراد را آشفته می­سازد و موجب فشارهای هیجانی وآسیب­های روانی می­شود. دوره نوجوانی فرصت مغتنمی برای مطالعه اهمیت دلبستگی ایمن در بره­های است که تحولات مهم اجتماعی و شخصی روی می­دهد. از دیدگاه دلبستگی این تغییر سریع در بافت و ارتباطات اجتماعی که با تغییرات شناختی در توانایی بازنمایی همراه می­شود، نه تنها تنگنایی شناختی- هیجانی جهت حل آن برای نوجوان ایجاد می­کند- به این ترتیب که او باید غرایز و تجارب متعارض را در مورد خود در بافت­های اجتماعی مختلف یکپارچه کند- بلکه معضلی را نیز برای دلبستگی ایجاد می­نماید. این معضل، حفظ احساس پیوستگی و پایگاهی امن در روابط دلبسته به والدین از یک طرف و اشتیاق زیاد برای کشف راههای جدید برای تجربه کردن خود و دیگران می­باشد. توجه به این نکته ضروری است که از دیدگاه دلبستگی گذر موفق از نوجوانی با جدا شدن نوجوان از والدینش تعریف نمی­شود.