دکتر ماریا لاری دشتی هستم، فارغ التحصیل دکترا دندانپزشکی از دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در سال ۱۳۷۵، پایان نامه ی اینجانب تحت عنوان “رشد روانی و روانشناسی کودکان” می باشد که در ادامه بخشی از آن را مطالعه می کنید:

دانشگاه علوم پزشکی شیراز

دانشکده دندانپزشکی

پایان نامه

جهت اخذ درجه دکتری دندانپزشکی

موضوع:

رشد روانی و روانشناسی کودکا

استاد راهنما:

سرکار خانم دکتر شهین بنا کار

نگارش:

ماریا لاری دشتی

فروردین ۱۳۷۵

فهرست مطالب

عنوان

مقدمه

دوره های مختلف رشد روانی کودک

عوامل حاکم بر رشد

رشد قبل از تولد

تاثیرات دوران پیش از تولد در رشد شخصیت

۵-دوره اول – از تولد تا سه سالگی

دوران شیر خوارگی (۲ سال اول زندگی)

شناخت عملکرد دوران شیرخوارگی

واکنش کودکان در سالهای نخستین نسبت به محیط

عدم اطمینان و ترسهای کودک در این دوره

رشد شناختی

شخصیت و رشد اجتماعی

اولین مرحله رشد از دیدگاه فروید و اریک اریکسون و پیاژه

نظریه روانکاوی درباره روابط کار با والدین

تکامل مفاهیم ادارکی در این دوره

رشد تکامل زبان

رشد شخصیت در دوره اول زندگی

تاثیراث عدم اطمینان

خصوصیات رفتاری کودک از تولد تا ۳ سالگی (خلاصه)

۶-دوره دوم – از ۳ سالگی تا ۷ سالگی

رشد زبان

عوامل موثر در پیشرفت تکلم

آغاز تقسیم بندی جنسی

همانند سازی با والدین

رشد وجدان و فراخود

شروع رفتارهای دفاعی برای مقابله با موفعینهای اضطراب آور مخاطره انگیز

کمک به بچه برای رفع ترس و اضطراب

وسائل دفاعی مقابله با اضطراب

رشد شخصیت در دوره دوم کودکی

رشد شخصیت و یادگیری اجتماعی

خصوصیات رفتاری کودک از ۳ سالگی تا ۷ سالگی

دوره سوم – از ۷ سالگی تا بلوغ

رشد شخصیت کودک

نفوذ خانواده در دوره سوم کودکی

تاثیر عدم وجود والدین

تاثیر برادران و خواهران در رشد شخصیت کودک

رشد وجدان و معیارهای اخلاقی در این دوره

کژیهای اخلاقی کودک در این دوره

گروه بندی جنسی و همانند سازی نقش جنسی

رشد و توسعه محیط اجتماعی در دوره سوم

خصوصیات رفتاری کودک از ۷ سالگی تا قبل از بلوغ

نتیجه گیری

نتیجه گیری

خلاصه

منابع و ماخذانگلیسی

مقدمه :

در میان تمام پستانداران آدمی در بدو تولد ناتوان ترین آنهاست و به طولانی ترین دوره رشد نیاز دارد تا بتواند به کلیه فعالیتها و مهارتهای ویژه نوع خود تسلط یابد. بطور کلی هرچه موجود زنده در نردبان تکاملی در مرتبه بالاتری باشد به همان نسبت دستگاه عصبی او پیچیده تر است و پختگی یا رسش (Maturation) او به زمان طولانی تری نیاز دارد.رفتار و ویژگیهای شخصیتی بزرگسالان تحت تاثیر رویدادهایی است که در سالهای نخستین زندگی برای آنها اتفاق می افتند. این گفته که “کودک در انسان است منعکس کننده پیوستگی بین دوران کودکی و بزرگسالی است، از این رو برای درک فرایندهای روانی آدمیان بزرگسال یعنی ادراک، الگوهای تفکر، انگیزه ها، هیجانهاء تعارضها و شیوه های مقابله با آن ، می بایستی بدانیم که این – فرآیندها از کجا سرچشمه میگیرند و چگونه با گذشت زمان تغییر می کنندآگاهی بر اینکه چگونه تجارب اولیه زندگی ، شخصیت فرد را قالب ریزی مینماید ممکن است از نظر علمی به ما کمک کند تا در تربیت کودکانمان عاقلانه تر گام برداریم. بسیاری از مسایلی که جامعه با آن دست به گریبان است شاید از این طریق قابل پیشگیری باشد که ما در باره نحوه تاثیر رفتار و نگرشهای والدین بر کودکان ، چگونگی پیدایش این مسائل و راههای حل و فصل آنها در سنین پائین تر شناخت دقیق تری داشته باشیم.روان شناسان رشد میلند بدانند که چگونه و چرا موجود انسانی رشد می کند و از حالت اولیه جنینی خود بصورت بزرگسال تغییر شکل میدهد. بدین ترتیب شاید تعریف رشد عبارت باشد از تغییرات در ساخت بدنی و عصبی رفتار و نشانه های ویژه شخص که همه به ترتیب بروز می کنند و درحدی با ثباتند.یکی از اهداف روان شناسی رشد درک تغییرات ناشی از سن است که ظاهرا همگانی است تغییراتی که در همه کودکان صرف نظر از فرهنگی که در آن بزرگ شده اند با آنچه بر آنها گذشته است بوجود می أبد، مثلا کودکان سراسر جهان در دو تا سه ماه اول زندگی به چهره آدمها لبخند میزنند. اولین کلمه را حدود ۱۲ ماهگی بر زبان می آورند و در ۱۳ ماهگی بدون کمک دیگران راه میروند. روانشناسان می کوشند تا ابتدا این تغییرات را توضیح دهند سپس می کوشند توضیح دهند که چرا چنین تغییرانی روی میدهد و چه الگوهای عصبی و چه تجاری در آنها تاثیر می کند.دومین موضوع مهم در روانشناسی رشد توضیح تفاوتهای فردی در رفتار است. بعضی از نوزادان وقتی مادر از آنها دور میشود با گریه واکنش نشان میدهند، بعضی دیگر سرگرم بازی می شوند. بعضی از کودکان مفاهیم ریاضی را به سرعت می آموزند و برای بعضی دیگر این مفاهیم دشوار است.سومین موضوع روانشناسی رشد این است که غالب رفتارهای کودکان بستگی دارد به وضعیت و زمینه هایی که در آن پرورش می یابند. اگر کودکی متوجه شود که همبازیش غالبا دیگران را میزند احتمالا آن رفتار را تقلید خواهد کرد.این سه شیوه بررسی رفتار کودکان یعنی یافتن الگوهای همگانی، تفاوت های فردی و تاثیر زمینه ای مربوط به موقعیت کودک همگی برای شناخت کامل رشد ضروری است. (۳۴) در بین علوم انسانی روانشناسی کودک موقع خاصی دارد. شاید کمتر دانشی را از گروه علوم بتوان یافت که نسبت به شناخت مسائل دیگر و رشته های دیگر علوم تا این حد بنیادی باشد. برای روانشناس ، پزشک، معلم . جامعه شناس ، فیلسوف و تبحر در این علم از ضرورتهاست. مطالعه رفتار و تجربیات کودکان مورد توجه گروه کثیری از افراد میباشد. والدین در میان این گروه مقام اول را دارند. محبت آنها به اطفالشان سبب توجه خاص به رشد جسمانی و تکوین شخصیت آنها گردیده ، بالذتی خاص و احساسی سرشار از شادمانی رشد و نمو کودکان خود را می نگرند.روانشناسان کودک ارتباط مستقیم و بیشتری با جنبه های مختلف رفتار و تجربه های کودکانداشته در نتیجه علاقمندی زیادتری به این کیفیات نشان میدهند.رفتار و تجربیات کودکان تا میزان زیادی بستگی به عوامل زیستی به جنینی ( Bio- Emberyonic ) و جسمانی داشته و در ضمن عوامل محیطی و اجتماعی هم در تغییر و تبدیل عوامل جسمانی موثرند. (۲۲)|در این مجموعه هدف درک رمز و رازهای وجودی انسان و گوشش برای گشودن این رمز است .شناخت مراحل رشد روانی و روانشناسی کودک، از یک طرف گامی است در امر سلامت جسمی و روانی و تعلیم و تربیت کودکان و از طرف ذیگر به ما به عنوان یک دندانپزشک کمک خواهد کرد تا بر اساس روحیه و رفتار های خاص هر سنین درمان را انجام داده و رابطه عاطفی و مناسب با آنها داشته باشیم. آگاهی بر این که شخصیت کودک چگونه شکل می گیرد به ما کمک می کند تا در تربیت کودکانمان عاقلانه تر گام برداریم.

دوره های مختلف رشد روانی کودک:

۱-دوره قبل از تولد

۲- دوره اول گودگی – از تولد تا سه سالگی

٣- دوره دوم کودکی – از سه سالگی تا هفت سالگی

۴- دوره سوم کودکی – از هفت سالگی تا بلوغ

عوامل حاکم بر رشد: رشد آدمی را کنش متقابل دائمی بین توارث و محیط تعیین می کند. در لحظه لقاح تعداد زیادی از ویژگیهای فردی تحت تاثیر ساخت وراثتی تخم بارور تعیین شده است.ژنها یافته های در حال رشد ما را به گونه ای برنامه ریزی می کنند که بصورت یک انسان رشد می یابیم . آمادگی های زیستی در بدو تولد با تجاربی که در دوران رشد کسب میشود در هم می آمیزند و مسیر – رشد فردی را تعیین می کنند. تجارب ما بستگی دارد به فرهنگ خاص ، گروه خاص و گروه اجتماعی و | خانواده ای که در آن بزرگ میشویم .کودک در معرض شرایط بسیار گوناگونی قرار میگیرد، برخی از این شرایط برای همه کودکان یک فرهنگ یکسان است بعضی دیگر ویژه گروه اجتماعی کودک است و برخی دیگر خاص خانواده کودک است.اینکه آیا وراثت نقش مهمتری در تعیین مسیر رشد آدمی دارد با محیط ، از دیرباز سئوال بحث انگیزی بوده است. اما روشن است که این دو عامل جدایی ناپذیرند. رشد نوزاد بستگی دارد به کنش متقابل بین آمادگی های زیستی وی و تجاربی که محیط فراهم می کند. برای مثال برخلاف سایر جانداران تقریبا همه کودکان آدمی با توانایی یادگیری زبان گفتاری بدنیا می آیند و در جریان رشد عادی خود حرف زدن یاد میگیرند اما پیش از رسیدن به سطح معین رشد عصبی قادر به تکلم نیستند به این معنا که هیچ کودکی قبل از یکسالگی نمیتواند در گفتار خود جمله بکار برد. کودکان پرورش یافته در محیطی که افراد با آنها صحبت میکنند و آنان را تشویق می کنند زودتر زبان می گشایند نا کودکانی که چنین شرایطی را ندارند. واضح است که کودکان زبان ویژه فرهنگ خود را بکار می برند. به این ترتیب، در زبان آموزی هم عوامل زیستی و هم عوامل محیطی دخالت دارد. بسیاری از جنبه های رشد آدمی از این لحاظ به همدیگر شباهت دارند که حاصل آنها وابسته به کنش متقابل بین آمادگیهای زیستی و تجارب محیطی است .

وقتی روانشناسان از مراحل رشد سخن میگویند مفهوم دقیق تری را در نظر دارند، مفهوم مراحل بیان این مطلب است که:

۱- در یک مرحله مشخص رفتار هایر محور یک مقوله غالب سازمان می یابند.

۲- رفتارهایی که در مرحله مشخصی ظاهر میشوند از لحاظ کیفی با رفتارهای مراحل قبلی با بعدی فرق دارند

٣- همه کودکان مراحل همانندی را به ترتیب همانندی طی می کنند. عوامل محیطی ممکن است رشد را تسریع یا کند سازد اما ترتیب توالی مراحل تغییر ناپذیر است، به این معنا که هیچ کودکی بدون گذراندن مرحله قبلی نمی تواند گام به مرحله بعدی بگذارد