منو
X

تصویر
الهه محمدی
روانشناس بالینی و فردی
(3)
ویدیوی آموزشی روانشناسی
آپلود شده کاربران
آمار این متخصص
(3) رای
0%

دقت

80%

مفید بودن

0%

دانش و مهارت

80%

رفتار بالینی

60%

وقت شناسی

0%

هزینه اقتصادی

توضیحات پروفایل
  

الهه محمدی هستم، فارغ التحصیل روانشناسی عمومی در مقطع کارشناسی ارشد از دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی دانشگاه شهید بهشتی در سال ۱۳۹۵، پایان نامه ی اینجانب تحت عنوان “بررسی تاثیر شرطی سازی ارزشیابانه­ ی زیرآستانه­ ای بر تغییر نگرش” می باشد که در ادامه بخشی از آن را مطالعه می کنید:

دانشگاه شهید بهشتی

دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی

پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد

در رشته روان شناسی عمومی

عنوان

بررسی تاثیر شرطی سازی ارزشیابانه­ی زیرآستانه­ای بر تغییر نگرش

استاد راهنما:

جناب آقای دکتر محمود حیدری

اساتید مشاور:

سرکار خانم دکتر شهلا پاکدامن

جناب آقای روح الله منصوری سپهر

اساتید داور:

جناب آقای دکتر وحید صادقی

جناب آقای دکتر مسعود نصرت آبادی

نگارش:

الهه محمدی

شهریور ۱۳۹۵

چکیده:

زمینه و هدف: طبق تعریف شرطی­سازی ارزشیابانه تغییر مشاهده شده در تمایل است که حاصل جفت­شدن محرک شرطی با محرک مثبت یا منفی دیگری می­باشد. اثرات معنی­دار شرطی­سازی ارزشیابانه توسط فرایندها و محرک­های بسیار گسترده­ای نشان داده شده است. تحقیقات شرطی­سازی ارزشیابانه تفاوت­هایی را میان شرطی­سازی کلاسیک و شرطی­سازی ارزشیابانه نشان داده­اند. برخی از این پژوهش­ها عنوان می­کنند که شرطی­سازی ارزشیابانه می­تواند بدون آگاهی از وابستگی محرک های شرطی و غیرشرطی اتفاق بیفتد علی­رغم تحقیقات بسیار زیادی که در این زمینه انجام شده است، نقش آگاهی از وابستگی در شرطی­سازی ارزشیابانه همچنان مورد سوال می­باشد. در پژوهش حاضر به بررسی نقش آگاهی در شرطی­سازی ارزشیابانه از طریق نمایش زیرآستانه­ای محرک­های شرطی و غیرشرطی پرداخته می­شود.

روش: ۸۰ نفر دانشجوی دانشگاه شهید بهشتی به صورت نمونه­ی در دسترس انتخاب و به طور تصادفی در ۴ گروه آزمایشی جایگزین گردیدند. گروه ها شامل ۲ گروه آزمایش و ۲ گروه مقایسه بودند. در گروه­های آزمایش آزمودنی­ها به صورت زیرآستانه­ای شرطی شدند، به این ترتیب که در گروه آزمایش اول محرک شرطی و در گروه آزمایش دوم محرک غیرشرطی به صورت زیرآستانه­ای نمایش داده شدند. در گروه­های مقایسه به جای محرک زیرآستانه­ای صفحه­ی خالی به آزمودنی­ها نشان داده شد. سپس از طریق آزمونIAT  نگرش آزمودنی ها نسبت به محرک هدف سنجیده شد.

نتایج: بر اساس نتایج پژوهش، ارائه­ی زیرآستانه محرک شرطی تاثیر معناداری در تغییر نگرش آشکار و ضمنی آزمودنی­ها ندارد، با این حال نقش جنس در نگرش ضمنی آزمودنی­ها در شرایط ارائه­ی زیرآستانه­ای محرک شرطی معنادار است. همچنین اثر تعاملی جنس و گروه آزمایشی بر نگرش آشکار آزمودنی­ها در شرایط ارائه­ی زیرآستانه­ای محرک غیرشرطی معنادار است.

بحث: نتایج به دست آمده از این نظر که شرطی­سازی ارزشیابانه نمی­تواند بدون وجود آگاهی از پیوند میان محرک شرطی و محرک غیرشرطی رخ دهد، حمایت می کنند. با این حال نقش جنس در آزمایشات حاضر برجسته بوده، و این ایده را که جنس یک متغیر تعدیل کننده در آزمایشات مربوط به شرطی­سازی ارزشیابانه می­باشد، مطرح می سازد.

کلیدواژه: شرطی­سازی ارزشیابانه زیرآستانه­ای، تغییر نگرش، آگاهی

فهرست مطالب

فصل اول- کلیات پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………….۱

۱-۱- مقدمه پژوهش  ………………………………………………………………………………………………………………………۲

۱-۲- بیان مسئله پژوهش …………………………………………………………………………………………………………………۴

۱-۳- ضرورت و اهمیت انجام پژوهش ……………………………………………………………………………………………..۹

۱-۴- هدف های انجام پژوهش ……………………………………………………………………………………………………….۱۰

۱-۴-۱- هدف اصلی ……………………………………………………………………………………………………………………..۱۰

۱-۴-۲- هدف­های ویژه ………………………………………………………………………………………………………………….۱۰

۱-۵- فرضیه ها و سوال های پژوهش ……………………………………………………………………………………………….۱۱

۱-۵-۲- سوال های پژوهش …………………………………………………………………………………………………………….۱۱

۱-۶- تعریف متغیرها ……………………………………………………………………………………………………………………..۱۱

۱-۶-۱- تعاریف نظری متغیرهای پژوهش ………………………………………………………………………………………..۱۱

۱-۶-۲- تعاریف عملیاتی متغیرهای پژوهش ……………………………………………………………………………………..۱۲

فصل دوم- مبانی نظری و پژوهشی …………………………………………………………………………………………………..۱۴

۲-۱- مبانی نظری و پژوهشی نگرش …………………………………………………………………………………………………۱۵

۲-۲- مبانی نظری و پژوهشی شرطی­سازی ارزشیابانه ………………………………………………………………………….۳۱

۲-۳- جمع­بندی ……………………………………………………………………………………………………………………………..۴۶

فصل سوم: فرآیند روش شناسی ………………………………………………………………………………………………………..۴۹

۳-۱- طرح پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………………..۵۰

۳-۲- جامعه، نمونه و روش نمونه­گیری …………………………………………………………………………………………….۵۰

۳-۳- ابزارهای پژوهش …………………………………………………………………………………………………………………..۵۰

۳-۳-۱- برنامه­ی ارائه­ی تصاویر picture to Exe  ………………………………………………………………………….۵۱

۳-۳-۲- آزمون تداعی ضمنی …………………………………………………………………………………………………………..۵۱

۳-۳-۲-۱- نمره­گذاری آزمون IAT …………………………………………………………………………………………………..54

۳-۳-۲-۲- روایی و پایایی آزمون IAT ……………………………………………………………………………………………..55

۳-۳-۳- پرسش نامه ی کتبی سنجش نگرش آشکار ……………………………………………………………………………۵۷

۳-۴- روش اجرای پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………..۵۷

۳-۵- روش تجزیه  تحلیل داده­ها ……………………………………………………………………………………………………..۵۹

فصل چهارم- تحلیل داده­ها ………………………………………………………………………………………………………………۶۰

۴-۱- متغیرهای جمعیت­شناختی ……………………………………………………………………………………………………….۶۱

۴-۲- یافته­های توصیفی …………………………………………………………………………………………………………………..۶۲

۴-۳- بررسی آماری فرضیه­های پژوهش …………………………………………………………………………………………….۶۶

فصل پنجم: بحث و نتیجه­گیری …………………………………………………………………………………………………………۷۹

۵-۱- بحث و نتیجه­گیری ………………………………………………………………………………………………………………..۸۰

۵-۲- نتیجه­گیری کلی …………………………………………………………………………………………………………………….۸۵

۵-۳- محدودیت­ها ………………………………………………………………………………………………………………………..۸۵

۵-۴- پیشنهادات پژوهشی ……………………………………………………………………………………………………………..۸۵

۵-۵- پیشنهادات کاربردی ………………………………………………………………………………………………………………۸۶

منابع فارسی …………………………………………………………………………………………………………………………………..۸۸

منابع انگلیسی …………………………………………………………………………………………………………………………………۹۰

پیوست­ها ……………………………………………………………………………………………………………………………………….۹۵

 

فهرست جداول

جدول ۱-۳٫ توصیف شماتیک اولین نسخه­ی آزمون IAT توسط گرین والد و همکاران (۱۹۹۸) ……………….۵۲

جدول ۲-۳٫ توصیف شماتیک آزمون IAT به کار برده شده در پژوهش حاضر ……………………………………….۵۴

جدول ۱-۴٫ میانگین و انحراف معیار سن شرکت کنندگان به تفکیک جنس و گروه …………………………………۶۱

جدول ۲-۴٫ میانگین و انحراف معیار نمرات D  برای آمودنی­های هر گروه …………………………………………….۶۳

جدول ۳-۴٫ جدول ۴-۳ : میانگین و انحراف معیار مجموع نمرات ۹ درجه­ای پرسشنامه­ها برای آزمودنی­های هر گروه به تفکیک جنس …………………………………………………………………………………………………………………۶۴

جدول ۴-۴٫ میانگین و انحراف معیار تفاضل مجموع نمرات پرسشنامه ۹ درجه­ای برای آزمودنی­های هر گروه به تفکیک جنس ……………………………………………………………………………………………………………………………..۶۴

جدول ۴-۵٫ میانگین و انحراف معیار نمرات دماسنج احساسی پرسشنامه برای آزمودنی­های هر گروه به تفکیک جنس …………………………………………………………………………………………………………………………………………….۶۵

جدول ۴-۶: میانگین و انحراف معیار تفاضل نمرات دماسنج احساسی پرسشنام برای آزمودنی­های هر گروه به تفکیک جنس ………………………………………………………………………………………………………………………………….۶۶

جدول ۴-۷: نتایج آزمون تحلیل واریانس دوراهه برای مقایسه اثر گروه و جنس بر تغییر نگرش ضمنی در دو گروه آزمایش و مقایسه­ی اول …………………………………………………………………………………………………………..۶۷

جدول ۴-۸: نتایج آزمون تحلیل واریانس دوراهه بای مقایسه اثر گروه و جنس بر تغییر نگرش آشکار در دو گروه آزمایش و مقایسه­ی اول از طریق نمرات ۹ درجه­ای پرسشنامه ……………………………………………………..۶۹

جدول ۴-۹: نتایج آزمون تحلیل واریانس دوراهی برای مقایسه اثر گروه و جنس بر تغییر نگرش آشکار در دو گروه آزمایش و مقایسه اول از طریق نمرات دماسنج احساسی پرسشنامه ………………………………………………۶۹

جدول ۴-۱۰: نتایج آزمون تحلیل واریانس دوراهه برای مقایسه اثر گروه و جنس بر تغییر نگرش ضمنی در دو گروه آزمایش و مقایسه­ی دوم …………………………………………………………………………………………………………۷۰

جدول ۴-۱۱: نتایج آزمون تحلیل واریانس دوراهه برای مقایسه اثر گروه و جنس بر تغییر نگرش آشکار در دو گروه آزمایش و مقایسه­ی دوم از طریق نمرات ۹ درجه­ای پرسشنامه …………………………………………………….۷۱

جدول ۴-۱۲: نتایج آزمون تحلیل واریانس دوراهی برای مقایسه اثر گروه و جنس بر تغییر نگرش آشکار در دو گروه آزمایش و مقایسه­ی دوم از طریق نمرات دماسنج احساسی پرسشنامه …………………………………………..۷۳

جدول ۴-۱۳: نتایج آزمون تحلیل واریانس دوراهه برای مقایسه اثر گروه و جنس بر تغییر نگرش ضمنی در دو گروه آزمایش اول و دوم …………………………………………………………………………………………………………………..۷۴

جدول ۴-۱۴: نتایج آزمون تحلیل واریانس دوراهه برای مقایسه اثر گروه و جنس بر تغییر نگرش آشکار در دو گروه آزمایش اول و دوم از طریق نمرات ۹ درجه­ای پرسشنامه …………………………………………………………….۷۶

جدول ۴-۱۵: نتایج آزمون تحلیل واریانس دوراهه برای مقایسه اثر گروه و جنس بر تغییر نگرش آشکار در دو گروه آزمایش اول و دوم از طریق نمرات دماسنج احساسی پرسشنامه …………………………………………………….۷۷

فهرست نمودار ها

نمودار ۴-۱: نتایج آزمون تحلیل واریانس دوراهه برای مقایسه اثر گروه و جنس بر تغییر نگرش ضمنی در دو گروه آزمایش و مقایسه­ی اول ………………………………………………………………………………………………………….۶۸

نمودار ۴-۲: نتایج آزمون تحلیل واریانس دوراهه برای مقایسه اثر گروه و جنس بر تغییر نگرش آشکار در دو گروه آمایش و مقایسه­ی دوم از طریق نمرات ۹ درجه­ای پرسشنامه ………………………………………………………..۷۲

نمودار ۴-۳: نتایج آزمون تحلیل واریانس دوراهه برای مقایسه اثر گروه و جنس بر تغییر نگرش ضمنی در دو گروه آزمایش اول و دوم …………………………………………………………………………………………………………………..۷۵

فصل اول

کلیات پژوهش

۱-۱- مقدمه پژوهش

با وجود اینکه نگرش­ها را نمی­توان به طور مستقیم مشاهده کرد، ولی نگر­ش­ها همواره به عنوان پیش­بینی کننده­های خوب رفتار در نظر گرفته شده­اند، از آن­ها برای تشخیص چگونگی رفتار دوستانمان و یا میزان ناآرامی­های نژادی در منطقه­ای خاص استفاده می­شود. معمولا نگرش­ها را از چگونگی پاسخ­های فرد به محرک­های خاص استنباط می­کنیم. روان­شناسان بر این فرض هستند که نگرش حلقه­ی لازم یا ارتباط ضروری بین یک محرک قابل مشاهده و یک پاسخ قابل مشاهده را برقرار می­کند. پژوهشگران تعاریف متعددی از نگرش ارایه داده­اند، اما تمامی تعاریف بر محور ارزشی نگرش­ها دور می­زند. در دیدگاه سنتی، نگرش­ها دارای سه بعد هیجانی، شناختی و رفتاری هماهنگ با هم در نظر گرفته می­شده است. در تعریف دیگری که پژوهشگران ارایه داده­اند، نگرش­ها را دارای سلسله مراتب و ویژگی­های وسیعی می­دانند که موجب واکنش­های مثبت یا منفی شده و از جنبه­های شناختی-هیجانی و رفتاری حدس زده می­شود. آنچه که مهم است این است که نگرش­ها ماهیت ارزشی دارند و جزء عناصر اصلی شناخت اجتماعی هستند که با شناخت ها و باورهای ما در ارتباطند (ایروانی، باقریان، ۱۳۸۳). نگرش­ها به عنوان یکی از بنیادی­ترین محرک­های رفتار آدمی مطرح شده­اند، زیرا آن ها هستند که تعیین می­کنند ما به چه محرکی نزدیک و از کدام محرک اجتناب کنیم (سوالدنز[۱] ، کرنیل[۲] ، زربیت[۳]، ۲۰۱۴).

با وجود اینکه نگرش­ها از ثبات و دوام نسبی برخوردارند، با این حال قابل تغییرند. مسلم است که ما در بزرگسالی بسیاری از نگرش­های دوران کودکی خود را تغییر داده­ایم. یکی از وجوه جالبِ تغییر نگرش که در روان­شناسی اجتماعی آن را متقاعدسازی می­گویند در کار تبلیغات دیده می­شود. یک وجه دیگر تغییر نگرش توجیه کردن است. در بسیاری موارد ما کوشش می­کنیم که یک رفتار نامعقول را که از ما سرزده است قابل قبول و موجه جلوه دهیم، و بدین صورت ممکن است حتی نگرش خود را نسبت به آن رفتار تغییر دهیم. نظریه­ای که این مطلب را تبیین می­کند نظریه­ی ناهماهنگی شناختی است (کریمی، ۱۳۷۹).  تغییرنگرش به شیوه­های دیگری نیز صورت می­گیرد که برخی از آن ها به صورت ناآگاهانه می­باشند. در مباحث بعدی به این موضوع بیشتر خواهیم پرداخت.

شواهد گسترده­ای نشان دهنده­ی این امر هستند که انسان ها به طور خودکار محرک­هایی را که به طور آگاهانه تجربه می­شوند و یا تجربه­ی آگاهانه­ای از آن ها وجود ندارد، پردازش می­کنند. به عبارت دیگر آن­ها به محرک­هایی که به طور هشیارانه از آن ها آگاه نیستند، مانند محرک­هایی که از حضور آن­ها آگاهی هشیارانه دارند پاسخ می دهند. و حتی ممکن است از آن ها یاد بگیرند (استوارت[۴] ، شوبرت[۵]، ۲۰۰۶).

نخستین پژوهش­ها در مورد ادراک زیرآستانه­ای توسط مارسل انجام شد. وی با استفاده از روش زمینه­سازی در کار استروپ تغییراتی ایجاد کرد و ادراک زیرآستانه­ای یا ادراک بدون آگاهی را مورد بررسی قرار داد. وی با کمک روش پوشاندن، از ادراک کلمه­ی زمینه­ساز جلوگیری کرد. نتایج آزمایش­های مارسل نشان داد حتی هنگامی که فرد به طور کلامی اظهار می­کند که کلمه را تشخیص نمی­دهد، وجود کلمه­ی زمینه­ساز بر عملکرد او در آزمون استروپ تاثیر می­گذارد. بدین ترتیب وی نتیجه گرفت که ادراک در غیاب آگاهی کلامی نیز امکان­پذیر است (کانتوویتز[۶] ، رودیگرسوم[۷] ، المس[۸]، ۱۳۹۲).

در ادراک زیرآستانه­ای ممکن است محرک­ها به صورت پیش شناختی ارائه شوند، یعنی تصاویر به قدری سریع (کمتر از ۳۰ میلی ثانیه) نشان داده می­شوند که افراد از اینکه چنین اطلاعاتی را دریافت کرده­اند آگاهی ندارند، با این حال آن ها را پردازش می­کنند. اگرچه ادراک زیرآستانه­ای بحث برانگیز بوده و اثربخشی آن مورد بحث است، با این حال پژوهش­های اخیر نشان می­دهند که محرک تصویری که پیش از محرکی که به طور آگاهانه ادراک می­شود نمایش داده شود، می­تواند نگرش­ها را تحت تاثیر قرار دهد و ممکن است بر رفتار تاثیر بگذارد (استوارت، شوبرت، ۲۰۰۶).

در بسیاری از تبلیغات زیر آستانه­ای از این فرضیه استفاده می­شود که اگر فرد صرفا در معرض تبلیغاتی قرار گیرد، به طور خود به خود نسبت به آن ها نگرش مثبت­تری پیدا می­کند. دسته­ی دیگری از آزمایش­های مربوط به تغییر نگرش با کمک شرطی­سازی ارزشیابانه در شرایط زیر آستانه­ای انجام می­گیرد.

حدود نیم قرن پیش ویکاری با این ادعا که با نمایش زیر آستانه ای “کوکا بنوشید” و “پاپ­کورن بخورید” طی نمایش یک فیلم سینمایی، فروش کوکا کولا و پاپ­کورن را افزایش داده است، تبلیغات زیرآستانه­ای را معرفی کرد. اگرچه داده­های این مطالعه هرگز منتشر نشد، و بعد از اینکه چندین کوشش تکرار این آزمایش بی نتیجه بود، ویکاری در نهایت آن را یک شوخی خواند، با این حال، بعد از سال ها مباحثه، اخیرا نشان داده شده است که تبلیغات زیر آستانه­ای تحت شرایط معینی تاثیر گذار است (ورویجمرن[۹] ، کارمنز[۱۰] ، برنریتر[۱۱]، استروب[۱۲] ، ویگبلدس[۱۳]، ۲۰۱۳).

در واقع تحقیقات نشان می­دهند که تبلیغات زیرآستانه­ای قدرت متقاعدسازی فرد را دارند. این تبلیغات به صورت یک کلمه یا تصویر با سرعتی زیرِ آستانه­ی آگاهی انسان نشان داده می­شوند. این تصاویر و واژه­ها، دانش، باور­ها، تصورات قالبی و یا شناخت افراد را فعال می­کنند. این شناخت­ها می­توانند بر نگرش، انتخاب و

رفتار افراد تحت شرایط معینی تاثیرگذار باشند، بخصوص هنگامی که موضوع زیرآستانه­ای با نیاز­ها، انگیزه­ها

و اهداف فرد در آن زمان سازگار باشند (بارگ[۱۴]، ۲۰۰۲).

۱-۲- بیان مسئله پژوهش

نگرش­ها را می­توان به عنوان ارزشیابی از موضوعات که اطلاعات راجع به آن موضوعات را خلاصه می­کنند، تعریف کرد. یک موضوع نگرش شامل هر چیزی است که فرد می­تواند در ذهن خود داشته باشد، مانند اشیا، افراد، گروه­ها و عقاید (نیسترند[۱۵] ، فورتوفت[۱۶]، ۲۰۱۵).یک نگرش را می­توان به صورت موافق یا ، مخالف با یک موضوع نگرشی در نظر گرفت. اما تنها بیان جهت نگرش نسبت به موضوع نگرش کافی نیست. غالبا لازم می­آید که نیرومندی نگرش، یعنی درجه­ی موافقت یا مخالفت دقیقا مشخص شود. ترکیب نیرومندی و جهت نگرش والانس[۱۷] خوانده می­شود (کریمی، ۱۳۷۹). نگرش­ها نسبت به نیرومندی­شان از ثبات و دوام برخوردارند، اما این امر بدین معنا نیست که آن ها غیر قابل تغییرند، در واقع نگرش ها می­توانند تحت شرایط تغییر کنند.

تغییر نگرش به این شکل تعریف شده است که ارزشیابی فرد از یک موضوع نگرش از یک میزان به میزان دیگری تغییر کند، و معمولا در ارتباط با نگرش­های اولیه می­باشد. قطبی شدن و ناقطبی شدن دو مفهوم اصلی در تعریف تغییر نگرش به حساب می­آیند، که اولی هنگامی اتفاق می افتد که فرد در جهت نگرش اولیه­ی خود حرکت کرده به آن قوت می­بخشد، و دومی هنگامی که در جهت خنثی شدن حرکت می­نماید. نگرش­ها همچنین می­توانند از عدم وجود به بدست آوردن قدری والانس تغییر کنند، بدین معنی که از سطح خنثی عبور کرده و ارزش آن ها تغییر کند (نیسترند، فورتوفت، ۲۰۱۵).

پژوهش­ها چندین فرایند متفاوت که ارتباط بین موضوع نگرش و ارزشیابی را تعیین می کنند شناسایی کرده­اند. بعضا از این تاثیرهای درونی نسبتا مستقیم بوده و غالبا به فرایند­های تفکر واسطه ای اندک در مقایسه با انواع تاثیرها نیاز دارند. در مقابل فرایندهای دیگری برای تغییر نگرش وجود دارند که به تلاش شناختی بیشتری نیازمندند، از جمله این فرایندها می­توان متقاعدسازی را نام برد. در اینجا برخی از فرایندهای تغییر نگرش را نام خواهیم برد که در واقع پردازش عاری از تفکر و حتی ناآگاهانه می­باشند. این فرایندها عبارتند از:

رویارویی محض: شواهد نشان می­دهند که رویارویی هرچه بیشتر با یک محرک علاقه به آن محرک را افزایش می­دهد.

شرطی سازی و تقلید: روان­شناسان در بررسی چگونگی رفتار اکتسابی مردم سه اصل عمده را شناسایی نمودند: یادگیری از طریق مجاورت، یادگیری از طریق تقویت، یادگیری از طریق مشاهده. پژوهشگران نگرش این فرایندها را در راستای کسب نگرش­ها به کار بردند. در اینجا ما به بررسی یادگیری از طریق مجاورت محرک ها می­پردازیم. ما ممکن است چیزی یا شخصی را دوست داشته باشیم به این دلیل که رویارویی با آن با تجربه ی عاطفی مثبت که از سایر منابع نشات گرفته، همراه است. یا ممکن است نسبت به چیزی بی­علاقه باشیم زیرا که با یک محرک آزارنده همراه بوده است. این فرایند تحت عنوان شرطی شدن ارزشیابانه شناخته می­شود (بهنر[۱۸] ، وانک[۱۹]، ۱۳۸۴).

کروسنیک[۲۰] و همکاران در پژوهشی نشان دادند که شکل­گیری نگرش­ها می­تواند بدون آگاهی هشیارانه از آنچه باعث به وجود آمدن آن نگرش ها شده است انجام بگیرد، و همیشه بر پایه­ی استدلال­های آگاهانه نیست، بلکه گاهی بر پایه ی ادراکات ناهشیار می­باشد. (کروسنیک، بتز[۲۱] ، جوسیم[۲۲] ، لین[۲۳]، ۱۹۹۲).

ممکن است دو فرایند مختلف در شرطی­سازی کلاسیک انسان اتفاق بیفتد: شرطی سازی علامتی[۲۴] و شرطی­سازی ارزشیابانه[۲۵] (EC). در آزمایش­های استاندارد شرطی­سازی ارزشیابانه، نشان داده می­شود که صرف نمایش محرک­های جفت شده­ی خنثی با محرک مورد علاقه یا مورد نفرت، باعث می­شود که محرک خنثی ارزش مثبت یا منفی پیدا کند (باینز[۲۶] ، ایلن[۲۷] ، کرومبز[۲۸] ، ون دن برگ[۲۹]، ۱۹۹۲). طبق تعریف، شرطی­سازی ارزشیابانه تغییر در ارزشیابی یک محرک شرطی به خاطر جفت شدن با یک محرک غیرشرطی مثبت یا منفی می­باشد (گارونسکی[۳۰] ، گاست[۳۱] ، دی هاور[۳۲]، ۲۰۱۴). محرک خنثی اولیه محرک شرطی، و محرک دارای ارزش مثبت یا منفی که با آن جفت شده، محرک غیرشرطی خوانده می­شود. اثر شرطی­سازی ارزشیابانه به طور قابل توجهی قوی بوده است، و در بیش از ۲۵۰ تحقیق ثبت شده است. برای مثال، تحقیقات نشان داده­اند که شرطی­سازی ارزشیابانه در تغییر نگرش نسبت به برندهای مصرفی، افراد ناشناس، شخصیت­های کارتونی، خود و مردمی از نژادهای دیگر موثر بوده است (سوالدنز و همکاران، ۲۰۱۴). شرطی­سازی ارزشیابانه در این پژوهش عبارت است از ایجاد نگرش مثبت نسبت به یک فرد از طریق جفت کردن واژه­های مثبت با نام وی.

مباحثات زیادی در مورد نقش آگاهی از ارتباط بین محرک شرطی و غیرشرطی (خنثی و مثبت/منفی) در شرطی­سازی ارزشیابانه صورت گرفته است. هیچ تحقیق دیگری در زمینه­ی شرطی­سازی ارزشیابانه اینقدر مورد توجه نبوده است. برای مثال، از ۲۸۲ مقاله چاپ شده در سایک اینفو در ژانویه­ی ۲۰۱۴ که شرطی­سازی ارزشیابانه را در عنوان یا چکیده ی خود داشته­اند، ۶۹ مورد واژه­ی “آگاهی” را نیز داشته­اند. یعنی حدود ۲۵ درصد از تحقیقات در این زمینه، مستقیما به این موضوع می­پردازند. به نظر می­رسد در مقابل هر مقاله­ای که بیان می­کند شرطی­سازی ارزشیابانه بدون آگاهی رخ می­دهد، مقاله­ی دیگری وجود دارد که به نقش آگاهی در این زمینه می پردازد (سوالدنز و همکاران، ۲۰۱۴).

همانطور که عنوان شد، یکی از سوالات اساسی در زمینه­ی شرطی­سازی ارزشیابانه این است که آیا امکان دارد که شرطی­سازی ارزشیابانه در غیاب آگاهی از وابستگی CS-US به هنگام رمزگذاری اتفاق بیفتد یا خیر. متاسفانه تحقیقات شواهد در هم آمیخته­ای را در مورد وجود آگاهی در شرطی­سازی ارزشیابانه فراهم می­کنند (دیداندر[۳۳] ، کرنیل، برتینچامپس[۳۴] ، زربیت[۳۵]، ۲۰۱۳).

یکی از رویکردهای آزمایشی که می­تواند شواهد نیرومندی برای شرطی­سازی ارزشیابانه بدون نیاز به آگاهی فراهم سازد، نمایش زیرآستانه­ای محرک­ها می­باشد. در واقع اثبات این امر دلالت های نظری و عملی زیادی دارد. اثبات شرطی­سازی ارزشیابانه­ی بدون آگاهی نشان­دهنده­ی این امر است که نگرش­ها می­توانند از طریق فرایندهای ضمنی صورت بگیرند، و به مکانیزم یادگیری غیرگزاره ای دلالت دارد (دیداندر و

همکاران، ۲۰۱۳).

در زمینه­ی شرطی­سازی ارزشیابانه­ی زیرآستانه­ای نیز پژوهش­ها به نتایج متفاوتی دست یافته­اند. مطالعاتی وجود دارند که نشان می­دهند شرطی­سازی ارزشیابانه­ی زیرآستانه­ای توانایی تغییر نگرش را ندارد. برای مثال هوفمن[۳۶] ، دی هاور، پروگینی[۳۷] ، باینز و کرومبز (۲۰۱۰) در فراتحلیلی نشان دادند که اثر شرطی­سازی ارزشیابانه با محرک غیرشرطی زیرآستانه­ای به طور معناداری کوچکتر از زمانی بودند که این محرک به صورت فراآستانه­ای نمایش داده می­شد. در مورد نمایش زیرآستانه­ای CS در این مطالعه، به دلیل محدود بدون پژوهش­هایی که  CSدر آن­ها به صورت زیرآستانه­ای نمایش داده شود، در این مورد نتیجه­گیری­ای نشده بود. در عین حال مقالات متعددی نیز چاپ شده­اند که ادعای وجود شواهدی برای شرطی­سازی ارزشیابانه زیرآستانه­ای را دارند. با این حال نگرانی­هایی در مورد مشکلات تجربی، روش شناختی و همچنین تئوریکی این پژوهش­ها وجود دارد (سوالدنز و همکاران، ۲۰۱۴).

یکی از تله­های روش­شناختی در مطالعات شرطی­سازی ارزشیابانه­ی زیرآستانه­ای ناشی از سختی در سنجش این موضوع است که آیا مدت زمان نمایش یک محرک به اندازه­ی کافی کوتاه بوده است که مانع از آگاهی آزمودنی از دیدن آن محرک باشد یا خیر. اگرچه این نگرانی کلی است، اما بیشتر در مورد محرک­های دارای بار هیجانی صدق می­کند. مطالعات مختلفی نشان داده­اند که ارزش هیجانی و حتی معنی کامل واژه­ی هیجانی با نمایش بسیار کوتاه آن استخراج می­شود. در نتیجه مطالعات شرطی­سازی ارزشیابانه­ی زیرآستانه­ای در صورتی که محرک شرطی به جای محرک غیرشرطی به صورت زیرآستانه­ای نمایش داده شود متقاعدکننده­تر خواهد شد. اما تا جایی که ما می­دانیم یکی از معدود آزمایش­هایی که تا به حال در شرایطی که محرک شرطی زیرآستانه­ای بوده است انجام شده است، آزمایش دیکسترهوییز[۳۸] بوده است  (سوالدنز و همکاران، ۲۰۱۴).

دیکسترهوییز در ۵ آزمایش (که به صورت بین گروهی انجام شد) نشان داد که نمایش زیرآستانه­ای واژه­ی  “من” همراه با لغات مثبت می­تواند عزت نفس ضمنی افراد را افزایش دهد، اما این آزمایش­ها شرایط کنترل نامناسبی داشتند (دیکسترهوییز، ۲۰۰۴).

با توجه به این موضوع، چنانچه سوالدنز و همکاران (۲۰۱۴) در پژوهش خود توصیه می­کنند، بررسی شرطی­سازی ارزشیابانه­ی زیرآستانه­ای در شرایطی که محرک شرطی به صورت زیرآستانه­ای نمایش داده شود می­تواند یکی از عوامل روشنگر در تاثیر شرطی­سازی ارزشیابانه­ی زیرآستانه­ای بر تغییر نگرش باشد. آنچه در این پژوهش مورد پرسش می­باشد این موضوع است که آیا در درجه ی اول تغییر نگرش در غیاب آگاهی هشیارانه از وجود وابستگی بین محرک­های شرطی و غیرشرطی امکان پذیر می یاشد یا خیر، و این موضوع با ارائه­ی زیرآستانه­ای یکی از محرک های شرطی یا غیرشرطی سنجیده می­شود. و در درجه­ی دوم آزمودن این مساله از طریق نمایش زیرآستانه­ای محرک شرطی می­باشد. و نیز مقایسه­ی قدرت تاثیر شرطی­سازی ارزشیابانه، در شرایطی که محرک شرطی یا محرک غیرشرطی به صورت زیرآستانه­ای نمایش داده شوند، مورد پرسش می­باشد.

۱-۳- ضرورت و اهمیت انجام پژوهش

یکی از دلایل اهمیت زیاد اثبات یا رد شرطی­سازی ارزشیابانه­ی زیرآستانه­ای، اهمیت زیاد این موضوع در نظریه­های شکل­گیری نگرش می­باشد. نقش آگاهی در تغییر نگرش اهمیت نظری بسیار زیادی دارد. نگرش­ها – که به عنوان ارزشیابی خلاصه از موضوع تفکر در مورد انسان ها، اشیا و رفتارها تعریف می­شوند- مدت زیادی به عنوان پایه­ای­ترین تعیین­کننده­ی رفتار مورد بحث بوده­اند، زیرا انسان­ها گرایش دارند به چیزهایی که دوست دارند نزدیک شوند و از چیزهایی که متنفرند دور شوند. از نظر تاریخی مطالعه­ی نگرش با یک حرکت آونگی بین نظریه­های پردازش واحد و دوتایی و همچنین بین رویکردهای پیوندی و رویکردهای شناختی­تر در نوسان بوده است. در صورتی که نشان داده شود شرطی­سازی ارزشیابانه می­تواند بدون وجود آگاهی صورت بگیرد و نگرش افراد را تحت تاثیر قرار دهد، آنگاه نظریه پردازش واحد زیر سوال رفته و نظریه پردازش دوتایی تقویت می­شود، بدین معنی که نشان می­دهد پردازش می­تواند از طریق فرایندهای سطح پایین انجام بگیرد (سوالدنز و همکاران، ۲۰۱۴).

شرطی­سازی ارزشیابانه بدون وجود آگاهی می­تواند نظریه­های یادگیری غیرشناختی­تر را تقویت کند. این احتمال که اثرات شرطی­سازی ارزشیابانه می­توانند بدون آگاهی به وجود بیایند دلیل بسیار قوی­ای را در اختیار پژوهشگران قرار می­دهد که نشان دهند پیوندها می­توانند بدون آگاهی هشیارانه به وجود بیایند.

با استفاده از شرطی­سازی ارزشیابانه­ی زیرآستانه­ای در تبلیغات در حوزه­های سیاسی، فرهنگی و اجتماعی می­توان به تغییر نگرش­های افراد جامعه در جهت بهبود اقتصادی- اجتماعی- فرهنگی پرداخت. به علاوه با کمک این روش می­توان گام­هایی در جهت بهبود بیماری های روانی (به عنوان مثال فوبیا، یا انواع فتیش­ها) برداشت و حتی با این روش به درمان اعتیاد پرداخت.

۱-۴- هدف های انجام پژوهش

۱-۴-۱-هدف اصلی:

تعیین اثربخشی شرطی­سازی ارزشیابانه­ی زیرآستانه­ای بر تغییر نگرش.

۱-۴-۲- هدف­های ویژه:

تعیین اثربخشی شرطی­سازی ارزشیابانه­ی زیرآستانه­ای بر تغییر نگرش در شرایطی که محرک شرطی به­ صورت زیرآستانه­ای نمایش داده شود.

تعیین اثربخشی شرطی­سازی ارزشیابانه­ی زیرآستانه­ای در شرایطی که محرک غیرشرطی به صورت زیرآستانه­ای نمایش داده شود.

مقایسه­ی تاثیر شرطی­سازی ارزشیابانه­ی زیرآستانه­ای بر تغییر نگرش در موقعیت­هایی که طی آن محرک شرطی یا محرک غیرشرطی به صورت زیرآستانه­ای نمایش داده شوند.

۱-۵- فرضیه­ ها و سوال­های پژوهش:

۱-۵-۱-فرضیه­ های پژوهش:

ارائه زیرآستانه­ای محرک شرطی (نام فرد) همراه واژه­های مثبت (محرک غیرشرطی) موجب تغییر نگرش می­شود.

ارائه محرک شرطی (نام فرد) همراه ارائه زیرآستانه­ای واژه های مثبت (محرک غیرشرطی) موجب تغییر نگرش می­شود.

۱-۵-۲- سوال­های پژوهش:

در شرطی­ سازی ارزشیابانه­ی زیرآستانه­ای، تغییر نگرش هنگامی که محرک شرطی به صورت زیرآستانه­ای نمایش داده می­شود بیشتر است، یا وقتی که محرک غیرشرطی به شکل زیرآستانه­ای به نمایش در می­آید؟ شرطی­ سازی ارزشیابانه ­ی زیرآستانه­ ای بر کدامیک از انواع نگرش آشکار و ضمنی تاثیر دارد؟

۱-۶- تعریف متغیرها

۱-۶-۱- تعاریف نظری متغیرهای پژوهش

شرطی­ سازی ارزشیابانه: طبق تعریف، شرطی­سازی ارزشیابانه تغییر در ارزشیابی یک محرک شرطی به خاطر جفت شدن با یک محرک غیرشرطی مثبت یا منفی می­باشد (گارونسکی، گاست، دی هاور، ۲۰۱۴).

نگرش: نگرش­ها همواره به عنوان پیش­بینی کننده­های خوب رفتار در نظر گرفته شده اند. معمولا نگرش­ها را از چگونگی پاسخ­های فرد به محرک­های خاص استنباط می­کنیم. روان­شناسان بر این فرض هستند که نگرش حلقه­ی لازم یا ارتباط ضروری بین یک محرک قابل مشاهده و یک پاسخ قابل مشاهده را برقرار می­کند (ایروانی، باقریان، ۱۳۸۳).

مشخصات
  • جنسیت زن
  • وابسته به کلینیک
  • تجارب / مهارت ها
  • دانشگاه دانشگاه شهید بهشتی
  • رشته تحصیلی روانشناسی عمومی
  • گواهینامه ها
  • پست های مدیریتی
  • مقطع تحصیلی کارشناسی ارشد
  • کلمات کلیدی الهه محمدی روانشناس، الهه محمدی مشاور، الهه محمدی روان درمانگر، الهه محمدی روانپزشک، الهه محمدی متخصص اعصاب و روان
تخصص ها
  • روانشناسی عمومی
تصویر
الهه محمدی
روانشناس بالینی و فردی
(3)

E-Teb.com © Copyright 2016 روانشناس یا روانپزشک. تمامی حقوق محفوظ است.

دکتر - مشاوره خانواده - پزشک - مشاوره آنلاین - شماره دکتر