لادن ناطقی هستم، فارغ التحصیل روانشناسی تربیتی در مقطع کارشناسی ارشد از دانشکده علوم اجتماعی و روانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی در سال ۱۳۹۴، پایان نامه ی اینجانب تحت عنوان “بررسی عوامل موثر بر کودک آزاری در مراجعین اورژانس اجتماعی و تعیین اختلال روانی افراد آزارگر” می باشد که در ادامه بخشی از آن را مطالعه می کنید:

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد تهران مرکزی

دانشکده روان شناسی و علوم اجتماعی، گروه روان شناسی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد گرایش روانشناسی تربیتی

عنوان:

بررسی عوامل موثر بر کودک آزاری در مراجعین اورژانس اجتماعی و تعیین اختلال روانی افراد آزارگر

استاد راهنما:

دکتر فاطمه گلشنی

استاد مشاور:

دکتر سوزان امامی پور

پژوهشگر:

لادن ناطقی

تابستان ۱۳۹۴

فهرست مطالب

عنوان

چکیده

فصل اول: کلیات پژوهش

مقدمه

بیان مساله

اهمیت پژوهش

اهداف پژوهش

هدف کلی

اهداف جزیی

سؤالات یا فرضیه های تحقیق

تعاریف مفهومی

اختلال روانی

تعاریف تعاریف

کودک آزاری

فصل دوم مبانی نظری پژوهش

کودک آزاری

نظریه یادگیری اجتماعی

رویکرد مبتنی بر ساختار خانواده

نظریه سیستمی

نظریه محرومیت

تهاجم

نظریه برنشتاین

اختلالات روائی

تعریف اختلالات روانی

ویرایش پنجم راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی ( DSM-V )

انواع نظریه در مورد اختلالات رفتاری

نظریه بیولوژیکی (زیستی یا زیستی شناختی)

تقسیم بندی اختلال های روانی

عوامل ایجاد کننده اختلالات رفتاری

تاریخچه اختلالات روائی

سبب شناسی اختلالات روانی

دیدگاه زیست شناختی

دیدگاه روانکاوی

دیدگاه یادگیری

دیدگاه شناختی

اختلالات رفتاری

انواع و تفاوت های اختلالات رفتاری

عوامل خطر و علل اختلال رفتاری

علایم و نشانه های اختلال رفتاری

روش های تشخیص اختلالات رفتاری

گزینه های درمانی برای اختلالات رفتاری

پیشینه پژوهش

فصل سوم روش پژوهش

طرح پژوهش

جامعه آماری

نمونه و روش نمونه گیری

ابزار پژوهش:

پرسشنامه چند محوری بالینی میلون ۳

روش جمع آوری اطلاعات

روش تجزیه و تحلیل داده ها

فصل چهارم یافته های پژوهش

الف )توصیف داده ها

ب) تحلیل داده ها

فصل پنجم بحث و نتیجه گیری

مقدمه

بحث و بررسی یافته های تحقیق

بحث و نتیجه گیری

نتیجه گیری

محدودیت های پژوهشی

پیشنهادات نظری

پیشنهادات کاربردی

فهرست منابع

چکیده:

هدف پژوهش حاضر بررسی عوامل موثر بر کودک آزاری در مراجعین اورژانس اجتماعی شهر تهران و تعیین اختلال روانی افراد آزارگر است. روش پژوهش على – مقایسه ای با پس رویدادی است . نمونه شامل ۱۰۰ مورد کودک آزاری است که به عنوان گروه آزمایش و ۵۰ مورد افراد مراجعه کننده به اورژانس به عنوان گروه گواه، که با روش نمونه گیری در دسترس و دارای گزارشی مبنی بر کودک آزاری در اورژانس اجتماعی شهر تهران مورد مطالعه قرار گرفتند.پرسشنامه چند محوری بالینی میلونه برای سنجش شخصیت ، سازگاری هیجانی و نگرش مراجعان به اورژانس شهر تهران قرار گرفت. مراجعه کنندگان از نظر جنسیت، سن، میزان تحصیل و الگوهای بالینی شخصیت تفکیک شدند. برای تجزیه و تحلیل داده ها از روش های آماری ضریب همبستگی و رگرسیون چند متغیری استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که بین کودک آزاری نسبت به دختران و پسران، بین کودک آزاری در خانواده های تک والد و دو والد و تفاوت معنی دار وجود ندارد، فراوانی کودک آزاری در کودکان زیر ۶ سال پیشتر از سایر کودکان است، فراوانی کودک آزاری در والدین با تحصیلات سیکل و دیپلم بیشتر از سایر والدین است، فراوانی کودک آزاری در پدران بیشتر از مادران است، فراوانی کودک آزاری در افراد یا گروه سنی ۳۲-۳۷ سال و ۳۱-۳۶ سال بیشتر از سایر گروههای سنتی است. فراوانی کودک آزاری پر حسب اعتیاد و در مرحله بعدی مسامحه و غفلت بیشتر از سایر علل است همچنین مقیاس های اسکیزوئید، دوری گزین، ضد اجتماعی، دیگر آزار، منفی گرا و خود آزار در افراد کودک آزار بالاتر از افراد عادی است.

کلید واژه ها : کودک آزاری، اختلال روانی

مقدمه:

کودکان از آسیب پذیر ترین گروه های جامعه هستند و خطر تعرض افراد گوناگون در خانواده یا اجتماع همواره آنها را تهدید می کند ( پور ناجی، ۱۳۸۸) . تا حدود دو دهه ی قبل گمان می رفت که خانواده به سبب وجود روابط صمیمی و محبت آمیز ، بهترین مکان برای زندگی بزرگسالان و رشد و شکوفایی عاطفی و جسمانی کودکان و نوجوانان است . اما با کمال تعجب ، نتایج تحقیقات مشخص نموده است که نه تنها خانواده های ” مسئله دار ” بلکه خانواده هایی که به ظاهر معمولی با معطلوب هستند هم ممکن است نسبت به کودکان خود بد رفتار باشند (اعزازی ، ۱۳۸۰).یکی از رفتارهایی که ممکن است از درون خانواده بر فرزند اعمال شود، کودک آزاری است، منظور از کودک آزاری رفتاری است که کودک مورد انواع آزارهای جسمی ، جنسی ، هر نوع بی توجهی و سوء رفتارهای عاطفی قرار می گیرد. ( خوشابی ، ۱۳۸۵). کودک آزاری جسمی به معنای وارد آمدن آسیب عمادی از طرف فرد بالغ به کودک است ( رحیمی موقر ، ۱۳۸۲). خشونت جسمانی شامل آسیب های نظیر ضربه ، سوختگی ، ضربه به سر و شکستگی و ایجاد آسیب های داخلی ، زخم و سایر اشکال آسیب جسمانی می باشد که حداقل به مدت ۴۸ ساعت دوام داشته باشد (وال کر، ۱۹۸۸؛ به نقل از حبیبی عسگر آبادی ، ۱۳۸۷) . تعریف کنفرانس بین المللی در سال ۱۹۸۳ از بدرفتاری روانی ، عبارت است از: د هر گونه رفتار با کودک که طبق استاندارهای اجتماعی و نظر متخصصان ، از نظر روان شناختی ، آسیب زا باشد؛ یعنی هر گونه رفتاری که بر عملکرد رفتاری – شناختی و عاطفی و جسمی کودک تأثیر سوء داشته باشد ، بدرفتاری با کودک خوانده می شود .با این تعریف ، ابعاد بد رفتاری و بسیار گسترده تر می شود . در واقع تمام انواع بدرفتاری ( جسمی ، جنسی، عاطفی غفلت ) با باد رفتاری روانی همراه است ( پور ناجی ، ۱۳۸۸).بی توجهی به معنی غفلت والدین از تأمین نیازهای اساسی کودک که برای زیستن ضروری است ( نلسون ، ۲۰۰۰، به نقل از مدنی ، ۱۳۸۲). غفلت به منزله ی رابطه ی اندک والدین با کودک است که به اهمال در تغذیه ، سلامت ، پوشاک ، نظافت ، تربیت ، مراقبت پزشکی ، حمایت و ابراز عشق و علاقه است ( براوز و کروز ، ۲۰۰۲: ۱۰).. آزار جنسی از نظر بکت (۱۹۴۴)، عبارت از بهره کشی جنسی از کودک برای ارضای فرد بزرگسال است ( قماشچی ، ۱۳۸۵).

بیان مساله

هر ساله بیش از سه میلیون کودک دچار آزار و غفلت می شوند ( ماش وولف ۱۹۹۹). غفلت شایع ترین شکل کودک آزاری است . ۶۳% از از موارد گزارش شده در سال ۲۰۰۱ مربوط به غفلت بوده است (NECF۲۰۰۰).بر پایه گزارش انجمن حمایت از حقوق کودکان ایران (۱۳۸۳) در سه ماهه اول سال ۱۳۸۳، ۳۷ مورد کودک آزاری به این انجمن گزارش شده است. بیشترین نوع کودک آزاری ، نوع جسمی (۶۷/۶ % ) بود . کتک زدن با دست ، سوزاندن با قاشق داغ ، کشیدن گوش و موی سر کودک و گذاشتن فلفل در دهان کودک از اشکال مختلف آزار بناتی است که به دفتر انجمن گزارش شده است . آزار روحی و عاطفی با ۴ / ۲۸ % در رتبه دوم از نظر نوع کودک آزاری قرار دارد که شامل تحقیر ، توهین به بیرون انداختن از خانه ، بازداشتن از تحصیل و وادار کردن کودک به گدایی کردن می باشد . آزار جنسی با ۴ % در مرتبه سوم کودک آزاری قرار دارد. خانواده های شلوغ ، پرجمعیت ، ناسازگار ، تھیاه ست و دارای مسکن کوچک ، خانواده های طرد شده از سوی اجتماع ، خانواده هایی که یک یا چند نفر از اعضای آنها دچار اعتیاد و فحشا هستند و خانواده های بزهکار با ارتباطات کم و محدود از خانواده های در خطر کودک آزاری به شمار می روند. برخی کودکان نیز به دلایلی بیش از سایرین مورد آزار قرار می گیرند و مانند کودکان نارس که نیاز به مراقبت بیشتری دارند ، کودکان عقب مانده ذهنی و توان خواء جسمی و کودکان سالم که والدینشان آنها را نابهنجار می دانند ، هم چون کودکی که رشد او کم و بدخلق با پرتحرک است ( کاهانی و توفیقی ، ۱۳۸۵)می توان گفت که بسیاری از کودکان، خشونت و آزار را در خانه و یا در همسایگی خود تجربه کرده اند . د بدن و تجربه آزار نه تنها سلامت جسمی آنها را به خطر می اندازد ، بلکه بر ساز گاری روانشناختی ، روابط اجتماعی ، پیشرفت تحصیلی و جنبه های دیگر شخصیت آنان اثر می گذارد ( مارگولین و گوردیس ، ۲۰۰۰)از آنجایی که مسائل و مشکلات روانی یکی از علل عمده گرایش به ارتکاب اعمال مجرمانه است بنابراین در شرایط عادی انتظار نمی رود که فرد با سلامت روان به اعمالی همچون کودک آزاری اقدام نماید. از طرفی اعتقاد بر این است که اختلالات رفتاری، رفتارهایی هستند که فرد به وسیله آنها حقوق دیگران را نقض می کنند و قواعد اجتماعی را زیر پا می گذارد، بنابراین می توان گفت افراد آزارگر حتی اگر والدین کودک باشند از بهداشت روانی و سلامت روانی کامل بهره مند نمی باشند و بیماری های روانی آنها می تواند طیف وسیعی از اختلالات روانی مانند افسردگی، وسواس فکری و عملی ، اختلال شخصیت، علم تکامل شخصیت و شخصیت های پرخاشگر و ضد اجتماعی و … را در بر داشته باشد. البته تعریف اصطلاح اختلال روانی مانتال هر اصطلاح دیگر دشوار است و هر تعریفی استثناهایی دارد. در پنجمین نسخه راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی انجمن روان پزشکی آمریکاء ۲۰۱۱) یا DSM – V در خصوص اختلال روانی گفته شده است که «اختلال روانی یک سندرم یا الگوی رفتاری با روان شناختی دارای اهمیت بالینی است که فرد دچارش می شود و توام با ناراحتی یا ناتوانی و یا افزایش خطر درد، مرگ، رنج، ناتوانی و از دست رفتن آزادی است. در این کتاب اشاره می شود که اختلال روانی یک سندرمی است (یا مجموعه ای از رفتارهایی نابهنجار) که با ناراحتی ناتوانی با افزایش خطر بروز مشکلات همراه است.( انجمن روان پزشکی آمریکا، ۲۰۱۱). بنابراین می توان انتظار داشت افراد آزارگر کودک از سلامت روان برخوردار نبوده و اقدام به این عمل می نمایند و با توجه به اینکه کودک آزاری زندگی مطلوب و امنیت اجتماعی نسل آینده را مختل می کند و کودک آزاری یکی از مشکلات جوامع امروزی است لازم و ضروری است که در این حیطه پژوهش های جدی صورت گیرد تا راهکارهای عملی و جدی برای پیش گیری و کاهش این پدیده ی دردناک اجتماع امروزی تدبیر شود.بنابر آنچه گفته شد لازم و ضروری است در یک مطالعه ی جدی افراد آزارگر و طبقه ای که این افراد از لحاظ اجتماعی، فرهنگی، معیشتی و… در آن طبقه قرار می گیرند معین شود تا در صورت وجود ارتباط معنادار بین افراد آزارگر و وجود اختلال روانی ، راههای پیشگیری از کودک آزاری یطور جدی مورد توجه قرار گیرد، لذا پژوهشگر بر آن است تا بیبند ” آیا بین عوامل موثر بر کودک آزاری در مراجعین اورژانس اجتماعی و اختلال روانی افراد آزارگر ارتباط معنادار وجود دارد؟

اهمیت پژوهش

طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت در ۱۹۹۹ ، حدود ۴۰ میلیون کودک ۴ ساله در سراسر جهان در معرض سوء رفتار و عفت والدین یا مراقبان خود بوده اند، به نحوی که به استفاده از خدمات بهداشتی درمانی و اجتماعی شاز متاده شده اند ( بهاری ، ۱۳۸۸: ۱۳۱). بر اساس گزارش هایی که از سوی و پروژه ی سیستم جهانی دانه های کودک آزاری و بی توجهی به کودکان ، که در سال ۱۹۹۸ منتشر شد، در آمریکا به طور تقریبی در حدود ۳ میلیون کودک در سال ۱۹۹۶ طی تماس با مراکز خدمات اجتماعی و خدمات حمایتی کودکان ، موارد و نحوه ی مورد آزار قرار گرفتن را گزارش کردند و همچنین در مرکز مطالعات ملی کودک آزاری و بی توجهی به کودکان ، گزارش گرده چیزی حدود یک میلیون کودک در سال مورد اذیت و آزار قرار می گیرند که متأسفانه اکثر این رویداد های ناگوار توسط والدین آنها صورت گرفته است ( قماشچی ، ۱۳۸۵).در ایران آمار چندان دقیقی در خصوص شیوع این پدیده وجود ندارد و علت عمده ی آن نیز عبارت است از: عدم امکان آمار گیری از کودکانی که قربانی حادثه شده اند ولی به علت ترس از والدین یا ترس از بازجویی توسط مقامات قضایی و پلیس و امکان دستگیری والدین و ضعف در قدرت گفتار و عدم اطلاع از قانون حاضر به همکاری نیستند و دوم این که مرتکبین این اعمال برای فرار از مجازات و لعن و نفرین دیگران نه تنها موضوع را با آمار گیران در میان نمی گذارند، بلکه هنگام کشف اتفاقی این پدیده نیز سعی در مخفی کردن و گمراه ساختن یا دلیل تراشی برای بی تقصیر نشان دادن خود دارند ( شامبیاتی، ۱۳۸۵). انجمن حمایت از حقوق کودک اعلام کرد در سال ۱۳۸۴ بیش از ۱۰۰ مورد کودک آزاری که در بعضی موارد منجر به مرگ شده است ، به این مرکز ارجاع شده است ( میری و همکاران، ۱۳۸۴) و همچنین نتایج تحقیقی در تهران که با مطالعه ی ۳۰۱۹ کودک زیر ۱۸ سال مراجعه کننده به سه درمانگاه تخصصی اورژانس کودکان تهران صورت گرفته ، نشان می دهد که در مجموع ۲/۱۲ درصد نمونه ها ، یعنی ۳۶۷ کودک دچار آزار جسمانی شده بودند . أخضری نیز طی یک مطالعه بر روی موارد کودک آزاری مطرح شده در رسانه های جمعی در سال ۷۷-۷۵ ، بیان می کند در ۷۰ درصد موارد ، اعمال خشونت و آزارگری در محیط خانه رخ داده است ( قماشچی ، ۱۳۸۵). در نتیجه بررسی های صورت گرفته نشان می دهد که میزان کودک آزاری در ایران نیز به اندازه ی وقوع آن در مابقی کشورهای جهان است (آریا ، ۱۳۸۵ ؛ به نقل از کاوه ، ۱۳۹۱). بنابر این ، بر اساس آمارهای موجود و با توجه به این که اعمال خشونت در خانواده مشکلات بیشماری را برای افراد قربانی به صورت فردی – اجتماعی بوجود می آورد و همچنین تربیت نسل خلاق ، پویا ، متعهد و مسئولیت پلیر در گرو وجود خانواده های سالم می باشد ، اهمیت بررسی کودک آزاری به عنوان یک مسئله ی اجتماعی مطرح می شود. همان طور که می وایت میلز می گوید : « مسئله ی اجتماعی ، مشکلی است که بسیار شایع باشد و جمعیت کثیری از افراد یک جامعه با آن مواجه باشند ، ( معید فر، ۱۳۸۵).با توجه به اینکه کودک آزاری در ایران نیز روند رو به افزایش داشته است و از هر ۸ هزار خشونت خانگی ، ۱ هزار مورد آن مربوط به کودک آزاری بوده است اهمیت و توجه پرداختن به موضوع کودک آزاری بیش از پیش معیین می شود که لازم است در زمینه های مختلف این پدیده ی اجتماعی مانند ، عوامل موثر در کودک آزاری، وضعیت افراد آزار کر، طبقه ی اجتماعی و معیشتی آزارگر و کودک آزار دیده ، راه های عملی و موثر برای پیشگیری های آزار گری کودک و … انجام شود.با تاکید می توان گفت که کودک آزاری از جمله آسیب های اجتماعی است که به دلیل گستردگی عوامل مؤثر بر آن و تأثیرات عمیقی که این عوامل بر رشد و شخصیت کودک ، خانواده و اجتماع می گذارد باید به عنوان یکی از اولویت های برنامه ریزی روانی – اجتماعی و پیشگیری از آن مورد توجه قرار گیرد از آنجایی که پژوهشگر در محیط کاری خود امکان دسترسی به پرونده های کودک آزاری اورژانس اجتماعی را دارد بر آن است تا بر اساس مسئولیت شغلی خود و علاقه برای کمک هرچند کوچک به این کودکان و قربانیان معصوم تحقیقی را در شناسایی افراد آزارگر انجام دهد، پژوهشگر بر آن است تا معین تماید آیا می توان بین اختلال روانی افراد آزارگر و نوع آزار آنها رابطه ی معناداری بدست آورد ، پژوهشگر بر آن است تا در صورت شناسایی اختلالات روانی افراد آزارگر نتیجه ی تحقیق خود را با استفاده از فضای کاری خود انتشار داده و سعی بر آگاه سازی جامعه نسبت به این آسیب اجتماعی نماید.