مریم زارع هستم، فارغ التحصیل روانشناسی تربیتی در مقطع کارشناسی ارشد از دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شیراز در سال ۱۳۸۶، پایان نامه ی اینجانب تحت عنوان “بررسی رابطه انعطاف پذیری و انسجام خانواده با جهت گیری هدف فرزندان” می باشد که در ادامه بخشی از آن را مطالعه می کنید:

دانشگاه شیراز

دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی

پایان نامه کارشناسی ارشد در رشته روان شناسی تربیتی

عنوان:

بررسی رابطه انعطاف پذیری و انسجام خانواده با جهت گیری هدف فرزندان

نگارش:

مریم زارع

استاد راهنما:

دکتر سیامک سامانی

مهر ماه ۱۳۸۶

فهرست مطالب

عنوان

فصل اول: مقدمه

کلیات

مبانی نظری

مفهوم جهت گیری هدف

رویکرد رفتار گرایی به انگیزش

رویکرد انسان گرایی به انگیزش

رویکرد شناختی اجتماعی به انگیزش

مفهوم انواع جهت گیری هدف

اهداف تسلط رویکردی

اهداف تسلط اجتنابی

اهداف عملکرد رویکردی

اهداف عملکرد اجتنابی

مدل مدور ترکیبی السون

انسجام خانواده

انعطاف پذیری خانواده

بیان مسئله

اهمیت پژوهش

فصل دوم: تحقیقات پیشین

پژوهش ها در زمینه جهت گیری هدف

عوامل فردی موثر بر جهت گیری های هدف

عوامل محیطی موثر بر جهت گیری های هدف

خانواده و جهت گیری های هدف فرزندان

سوالات تحقیق

نتیجه گیری از تحقیقات پیشین

فرضیه های تحقیق

فصل سوم: روش تحقیق

گروه نمونه (جامعه آماری، نمونه آماری و روش نمونه گیری)

متغیرها و ابزار تحقیق

پرسشنامه انعطاف پذیری مثبت

پرسشنامه انسجام خانواده

پرسشنامه اهداف پیشرفت

فصل چهارم: یافته های تحقیق

یافته های توصیفی متغیرهای مورد تحقیق

ماتریس همبستگی متغیرهای مورد مطالعه

تحلیل و آزمون سؤالات و فرضیات تحقیق

بررسی پیش بینی جهت گیری هدف تسلط رویکردی توسط انسجام و انعطاف پذیری خانواده

بررسی پیش بینی جهت گیری هدف تسلط اجندایی توسط انسجام و انعطاف پذیری خانواده

بررسی پیش بینی جهت گیری هدف عملکرد رویکردی توسط انسجام و انعطاف پذیری خانواده

بررسی پیش بینی جهت گیری هدف عملکرد اجتنابی توسط انسجام و انعطاف پذیری خانواده

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری

بحث و بررسی یافته های تحقیق

تأثیر انعطاف پذیری خانواده بر جهت گیری هدف تسلط رویکردی فرزندان

تأثیر انعطاف پذیری خانواده بر جهت گیری هدف عملکرد رویکردی فرزندان

تأثیر انعطاف پذیری خانواده بر جهت گیری های اجتنابی فرزندان

تأثیر انسجام خانواده بر جهت گیری هدف تسلط رویکردی فرزندان

تأثیر انسجام خانواده بر جهت گیری هدف عملکرد رویکردی فرزندان

تأثیر انسجام خانواده بر جهت گیری هدف تسلط اجتنابی فرزندان

تأثیر انسجام خانواده بر جهت گیری هدف عملکرد اجتنابی فرزندان

کاربردهای نظری و عملی

پیشنهادات تحقیق

منابع فارسی

منابع انگلیسی

پیوستار

چکیده:

هدف گرایی فرزندان یکی از مفاهیم اساسی روانشناسی انگیزش محسوب می شود . هدف پژوهش حاضر بررسی میزان پیش بینی جهت گیری هدف فرزندان ، شامل: اهداف تسلط رویکردی، تسلط اجتنابی، عملکرد رویکردی و عملکرد اجتنابی توسط انعطاف پذیری و انسجام خانواده بود. شرکت کنندگان پژوهش شامل ۴۴۹ دانش آموز دختر (۲۴۳ نفر) و پسر (۲۰۶ نفر) دبیرستانهای مختلف شهر شیراز بودند. برای سنجش جهت گیری هدف از مقیاس اهداف پیشرفت الیوت و مک گریگور (۲۰۰۱) و برای سنجش انعطاف پذیری خانواده از مقیاس انعطاف پذیری مثبت شاکری (۱۳۸۲) و در نهایت برای سنجش انسجام خانواده از مقیاس انسجام خانواده سامانی (۱۳۸۱) استفاده شد. روایی مقیاس ها از طریق همبستگی هر گونه با نمره کل و پایایی آن ها به روش آلفای کرونباخ و باز آزمایی تعیین شد، نتایج بیانگر روایی و پایایی مطلوب مقیاس ها بود.با استفاده از تحلیل رگرسیون چندگانه به روش همزمان میزان پیش بینی هریک از جهت گیری هدف فرزندان، شامل اهداف تسلط رویکردی، تسلط اجتنابی، عملکرد رویکردی و عملکرد اجتنابی توسط انعطاف پذیری و انسجام خانواده مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها نشان داد که انسجام خانواده بینی کننده مثبت و معنادار اهداف تسلط رویکردی ، عملکرد رویکردی و پیش بینی کننده منفی و معنادار عملکرد اجتنابی بود. انعطاف پذیری خانواده بینی کننده مثبت و معنادار هدف تسلط رویکردی و پیش بینی کننده منفی و معنادار اهداف نسلط اجتنابی و عملکرد اجتنایی بود.

واژه های کلیدی: هدف گرایی، انعطاف پذیری و انسجام خانواده.

مقدمه:

کلیات نزدیک به یک قرن پیش مفهوم انگیزش پیشرفته برای اولین بار به صورت علمی مورد بحث قرار گرفت (الیوت، ۱۹۹۹). از زمان طرح این مفهوم رویکرد های نظری متعددی پیرامون آن شکل گرفته است که برجسته ترین آن ها عبارتند از: رویکرد انگیزش پیشرفت (انکسیون ، ۱۱۹۵۷ مککلند ، اتکسیون، کلارک و لوول ، ۱۹۵۳)، رویکرد اضطراب امتحان ( ماندلر و ساراسون . ۱۹۵۲ و اسپیل برگر ، ۱۹۷۲). رویکرد اسناد ( واینر و کاکلا .۱۹۷۰)، رویکرد خودارزشی (کوینگتون وبری ، ۱۹۷۶) و رویکرد هدف پیشرفت ( دوئیک . ۱۹۸۶ نیکلز ، ۱۹۸۴) می باشد (الیوت، ۱۹۹۹)، توضیح مختصری از هر کدام در شکل ۱-۱ نمایان است. از میان رویکرد های مطرح شده در دو دهه اخیر، رویکرد هدف پیشرفت با تاکید بر نقش اهداف (آیمز ، ۱۹۹۲ دوئیک، ۱۹۸۶؛ ماهر ، ۱۹۸۴؛ نیکلز، ۱۹۸۴) از جمله کار آمدترین آن ها در مطالعه انگیزش پیشرفت می باشد (آندرسن و ولتر، ۲۰۰۶، الیوت، ۲۰۰۵ء میس ، آندرمن و آندرمن، ۲۰۰۶ پینتریچ و شانک ، ۲۰۰۲ به نقل از کاپلان ، مارتین و ماهر، ۲۰۰۷).همه نظریه ها و مدل های متعددی که به بحث پیرامون رویکرد هدف پیشرفت پرداخته اند بر قصد و نیت فعالیت و رفتار های مرتبط با پیشرفت متمرکز است، پا به عبارتی بر دلایل و اهداف یادگیرندگان از شرکت در تکالیف کلاسی و تعریف آنان از موفقیت اشاره دارد (الیوت و مک گریگور ، ۲۰۰۱، براتن و استرومسو ،۲۰۰۱). در این رویکرد به عوض پرداختن به این که فراگیر در موقعیت پیشرفت به چه چیز می خواهد برسد، ادراک فراگیر از “چرایی” تلاش در موقعیت های پیشرفت را محور بحث قرار می دهد (اردن و ماهر، ۱۹۹۵ به نقل از جوکار ۱۳۸۴) هدف گرایی را نباید با اهداف رفتاری خاص که افراد بر می گزینند یکسان انگاشت. اهداف خاص، در واقع نتایج خاصی هستند که فرد قصد حصول آن ها را دارد. اما هدف گرایی تبیین کننده انگیزه است که در پس رسیدن به آن مقصد دنبال می شود.رویکرد هدف پیشرفت و مفهوم هدف گرایی (به عنوان هسته مرکزی این رویکرد) پژوهش های زیادی را در حوزه انگیزش به خود اختصاص داده است و تحقیقات متعددی به عوامل اثر گذار و اثرپذیر از این متغیر پراخته اند.با توجه به نقش بسزای خانواده در تعیین و تحول صفات شخصیتی و رشد افراد، مطالعه خانواده و پیامد های آن حائز اهمیت است، موضوع خانواده پس از دهه هشتاد میلادی بطور قابل ملاحظه ای به عنوان موضوع تحقیقات روانشناختی مورد توجه محققان واقع شد (گیکس و سف ، ۱۹۹۰) به نقل از سامانی، ۱۳۸۱) و مطالعه کنش های خانواده و تاثیر آن بر رشد کودک و نوجوان با مطرح شدن نظرات پرونفن برنر (۱۹۸۶) و مطالعات استینبرگ و سیلور برگ (۱۹۸۶) که به تاثیر بافت خانواده بر جنبه های مختلف تحولی کودکان و نوجوانان می پرداختند به اوج خود رسید. السون (۱۹۹۹) نیز با نگاهی سیستمی به خانواده الگوی مدور ترکیبی خود با سه بعد السجام، انعطاف پذیری و ارتباطات در قالب سه پیوستار دو قطبی عرضه می کند و بر اساس ترکیب دو پیوستار انسجام و انعطاف پذیری به معرفی شانزده نوع مختلف سبک رفتاری برای خانواده می پردازد. در الگوی مدور مرکب السون (۱۹۹۹) “انسجام خانوادگی “۔ پیوند و تعهد عاطفی است که اعضای خانواده نسبت به همدیگر دارند و انعطاف پذیری خانواده بیانگر میزان تغییر پذیری در نقش ها، قوانین و کنترل و انضباط است و ارتباطات” حاکی از توانایی اعضا در برقراری ارتباط با یکدیگر می باشد.پژوهش حاضر، در صدد است که رابطه جهت گیری های هدف دانش آموزان و کارکرد های خانواده شامل انسجام و انعطاف پذیری خانواده بر اساس مدل السون (۱۹۹۹) مورد بررسی قرار دهد.

مبانی نظری

در این قسمت در ابتدا به بررسی مفهوم جهت گیری هدف و انواع آن و در ادامه به معرفی مدل مدور ترکیبی السون (۱۹۹۹) و ابعاد موجود در پرداخته می شود.

مفهوم جهت گیری هدف

وولفولک (۲۰۰۴) از میان تعاریف متنوع و گسترده، انگیزش را به صورت ” حالت درونی نیرو دهنده، جهت دهنده و نگه دارنده رفتار ” تعریف می کند. انگیزش مو ضوع گسترده و پیچیده ی است که رویکرد های متفاوتی از کار با حیوانات گرفته با حل پازل و مسائل بوسیله انسان تا تحقیق خارج از محیط آزمایشگاه در آن شکل گرفته است، در ادامه سه رویکرد رفتارگرایی، انسان گرایی و شناختی اجتماعی به انگیزش مورد بحث قرار می گیرد.

رویکرد رفتار گرایی به انگیزش

تئوری های رفتار گرایی، تغییر در میزان و فراوانی یک رفتار (پاسخ) نسبت به محرک یا رویداد محیطی را توجیه کننده میزان انگیزش می دانند، تکرار یک پاسخ در آینده وابسته به پیامد آن است. نتایج مطلوب و تشویق کننده منجر به ایجاد انگیزه و تکرار رفتار در آینده و نتایج نا مطلوب وتعبیه کننده منجر به عدم تکرار فعالیت می شود (اسکینر ۱۹۵۳) به نقل از پینتریچ ۲۰۰۲). در نظریه کلاسیک رفتارگرایی (پاولف، ۱۹۲۷، ۱۹۲۸) بر نقش محرک غیر شرطی به عدوان تقویت کننده رابطه محرک شرطی و غیر شرطی در بوجود آوردن پاسخ تاکید دارد. در نظریه های ابزاری (اسکینر، ۱۹۵۲) پیامد (مطلوب و نامطلوب) یک رفتار است که پیوند محرک و پاسخ را استحکام می بخشد و به ایجاد انگیزه و تکرار رفتار در آینده می انجامد ( پیلنتریچ ۲۰۰۲). بنابراین در این دیدگاه انگیزش به صورت یک پدیده قابل مشاهده و به وسیله میزان و احتمال بروز یک رفتار تعریف می شود و تفسیر آن از افکار و احساسات صحبتی به میان نمی آید (وولفولک، ۲۰۰۴).

رویکرد انسان گرا به انگیزش

روانشناسی انسان گرا، بر انگیزش هر فرد برای گسترش پتانسیل ها و توانایی های کامل فردی و داشتن حق انتخاب و کنترل افراد پر زندگی تاکید دارد. در این دیدگاه رفتار بر اساس ناهشیار با محرک های محیلی تعیین نمی شود و برای درک افراد می بایست به مطالعه همزمان رفتار افکار و احساسات وی پرداخت. داشتن حق انتخاب، خلاقیت و خود شکوفایی انسان را به موجود بی همتایی تبدیل می کند که برای مطالعه این موجود فقط می بایست انسان را مورد مطالعه قرار داد و مراجعه به ارگانیسم های دیگر حیواناث) در این دیدگاه توجیهی ندارد. پینتریچ (۲۰۰۲) معتقد است که در تفسیرانسان گرا ها از انگیزش بر منابع درونی انگیزش مانند نیاز افراد برای خودشکوفایی (مازلو، ۱۹۷۰، ۱۹۶۸)، تمایل ذاتی خود شکوفایی (راجرز و فری برک ، ۱۹۴۴) با نیاز برای خود تعیین گری (دسی ، والرند ، پلیتر و ریان ، ۱۹۹۱) تاکید دارند. بنابراین در این دیدگاه انگیزش دانش آموزان بر اساس منابع درونی مانند حس شایستگی، عزت نفس و خود تعیین گری می باشد.

رویکرد شناختی اجتماعی

در اواخر دهه شصت میلادی و اوائل دهه هفتاد با شروع انقلاب شناختی، نظریه های شناختی اجتماعی انگیزش پا به عرصه گذاشتند. که از برجسته ترین این نظریات می توان به نظریه خود کارایی (باندوراء ۱۹۸۶)، اسناد على ( واینر و کاکلا، ۱۹۷۰ واینر، ۱۹۸۵)، ارزش انتظار (اسلس و همکاران، ۱۹۸۳) و هدف پیشرفت (آیمز، ۱۹۸۴؛ دوئیک و الیوت، ۱۹۸۳ ماهر، ۱۹۸۳، نیکلز، ۱۹۸۴) اشاره داشت (جوکار، ۱۳۸۱) نظریه های شناختی اجتماعی در تبیین انگیزش پیشرفت بیشتر بر باور ها و ادراکات افراد از توانایی و عوامل محیطی در موقعیت های پیشرفت تاکید دارند ( اردن وماهر، ۱۹۹۵).آلبرت باندورا واضع نظریه شناختی اجتماعی است. وی هم عوامل محیطی و هم عوامل شناختی انسان را در کنترل رفتار انسان موثر می داند. به طور دقیق تر فرد، محبط و رفتار بر هم تاثیر و تاثر متقابل (جبر گرایی متقابل دارند (وولفولک، ۲۰۰۴). در این تئوری بین یادگیری و عملکرد تفاوت وجود دارد. افراد یادگیری های خود را تا زمان وجود انگیزش کافی به عملکرد تبدیل می کنند. به عقیده باندورا خود کارآمدی به معنی قضاوت افراد از توانمندی هایشان در جهت سازمان دهی و اجرای رفتار مورد نظر برای فعالیتی خاص است و احساس خود کارآمدی بر انتخاب فعالیت، تلاش و سماجت برای انجام آن تأثیر دارد.در نظریه اسناد، انگیزش پیشرفت پدیده ای انعطاف پذیر و قابل تغییر فرض شده است. بنابر این دیدگاه چگونگی ادراک و تفسیر افراد از علل موفقیت و شکست ها تعیین کننده اصلی انگیزش پیشرفت محسوب می شود، واینر تبیین های علی افراد برای وقایع مختلف را از سه زاو به متفاوت ملمع کنترل، ثبات و کنترل پذیری مورد مطالعه و بررسی قرار داده است، در ارتباط با منبع کنترل، علت هایی که افراد برای وقایع در نظر می گیرند، یا به عوامل درونی (تلاش و توانایی) یا به عوامل بیرونی دشواری تکلیف و شانس) نسبت داده می شود. منظور از ثبات این است که علتی که افراد در نظر می گیرند عاملی با ثبات توانایی و دشواری تکلیف یا بی ثبات (تلاش و شانس) است، عامل سوم یعنی کنترل پذیری بر این امر متمرکز است که تا چه حد فرد بر علل ادراک شده کنترل دارد (پیئتریچ، ۲۰۰۲).نظریه ارزش انتظار (اسلس و همکاران، ۱۹۸۳) بر نقش تعیین کننده انتظارات دانش آموزان برای موفقیت تحصیلی و ارزش ادراک شده تکلیف در تعبیت انگیزش تحصیلی تاکید دارد، چرا باید این تکلیف را انجام دهم ؟” به لحاظ اهمیت این موضوع و کاربرد آن در زندگی آینده ام” “چون تکلیف دشواری است می بایست کار بیشتری انجام دهم. پاسخ های مربوط به این سوال ارزش ادراک شده موضوع را نشان می دهد، ” آیا می توانم این تکلیف را انجام دهم ؟ پاسخ به این سوال نیز انتظارات دانش آموزان برای موفقیت تحصیلی را نشان میدهد. ترکیب این دو عامل سطح انگیزش دانش آموزان را نشان می دهد ( پینتریچ، ۲۰۰۲).در میان نظریه های مذکور نظر به هدف پیشرفت با تاکید بر نقش اهدافی در زمینه انگیزش پیشرفت از برجستگی خاصی برخوردار است (آستین و ون کاور، ۱۹۹۶). در روانشناسی انگیزش، اهداف را به عنوان بازنمایی شناختی انگیزش در نظر می گیرند (پینتریچ و شانگ، ۲۰۰۲). هدف بخش لاینفک مفهوم انگیزش است، به نحوی که انگیزش را فرایندی که بواسطه آن فعالیت هدف محور برانگیخته و حفظ میگردد تعریف می کنند ( پینتریچ، ۲۰۰۲).در نظریه های شناختی اجتماعی بطور کلی بر اساس سه الگوی مستقل به اهداف نگریسته می شود که عبارتند از تظریه هدف گزینی (لاک و لاتهام ، ۱۹۹۰)، نظریه محتوا – هدف (فورد و ونتزل ، ۱۹۹۲) به نقل از پینتریچ، ۲۰۰۲). نظریه های جهت گیری هدف (دوئیک ولگت، ۱۹۸۸؛ نیکولز، ۱۹۸۴؛ آیمز، ۱۹۹۲/ به نقل از کاپلان و همکاران، ۲۰۰۷).نظریه هدف گزینی لایک و لاتهام (۱۹۹۰) بر اهداف نهایی مانند حل ۱۰ مسئله بصورت صحیح تاکید دارد. لیکن تئوری هدف گرایی این بحث را مطرح می سازد که چرا فرد می خواهد ۱۰ مساله را بطور صحیح حل نماید.رویکرد هدف. محتوا، در برابر هدف گرایی که در بیشتر موارد برای تبیین رفتار پیشرفت گسترش یافته است، با حیله گسترده ای از رفتار انسان در ارتباط است. در واقع رویکرد هدف – معنوی بر اهداف محتمل بسیار متفاوتی که رفتار را هدایت می کند متمرکز است و جهت گیری هدف بر اهداف و مقاصد تکالیف پیشرفت تاکید دارد ( پینتریچ، ۲۰۰۲).مفهوم انواع جهت گیری های هدف جهت گیری هدف پیشرفت بیانگر الگوی منسجمی از باور های فرد است که سبب می شود تا فرد به طرق مختلف به موقعیت ها گرایش پیدا کند و در آن زمینه به فعالیت بپردازد و نهایتا