زینب قائم پناه هستم، فارغ التحصیل روانشناسی عمومی در مقطع کارشناسی ارشد از دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس در سال ۱۳۸۹، پایان نامه ی اینجانب تحت عنوان “بررسی ویژگی های روانسنجی پرسشنامۀ سلامت کودک (CHQ-PF28) در دانش آموزان شهر تهران” می باشد که در ادامه بخشی از آن را مطالعه می کنید:

دانشگاه تربیت مدرس

دانشکده علوم انسانی

پایان نامه برای دریافت درجۀ کارشناسی ارشد

رشته روانشناسی گرایش عمومی

عنوان:

بررسی ویژگی های روانسنجی پرسشنامۀ سلامت کودک (CHQ-PF28) در دانش آموزان شهر تهران

نگارنده:

زینب قائم پناه

استاد راهنما:

دکتر پرویز آزاد فلاح

دی ۱۳۸۹

فهرست مطالب

فصل اول: گسترۀ مسألۀ مورد پژوهش

عنوان_

عنوان

مقدمه

بیان مساله

اهمیت انجام پژوهش

اهداف پژوهش

سوال های پژوهش

تعاریف مفهومی و عملیاتی

متغیر های پژوهش

فصل دوم: گستره نظری و پیشینه پژوهش

کیفیت زندگی

کیفیت زندگی وابسته به سلامت

لزوم سنجش کیفیت زندگی وابسته به سلامت

ارزیابی کیفیت زندگی وابسته به سلامت و هنجاریابی ابزار های سنجش آن

انتخاب ابزار مناسب برای سنجش کیفیت زندگی وابسته به سلامت

سنجش کیفیت زندگی وابسته به سلامت در کودکان

بازنگری تحقیقات انجام شده

روش تحقیق جامعه آماری

روش نمونه گیری

نمونه

ابزار گردآوری اطلاعات

روند اجرای پژوهش

روش تجزیه و تحلیل داده ها

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها

تحلیل آماری بافته های پژوهش

تحلیل داده ها در چارچوب سوال های پژوهش

تحلیل داده های سوال اول

تحلیل داده های سوال دوم

تبدیل و معادل سازی نمرات آزمون

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری

بحث کلی

بحث در چارچوب یافته های پژوهش

محدودیت های پژوهش

پیشنهاد ها

فهرست منابع

منابع فارسی

منابع لاتین

چکیده انگلیسی

چکیده:

هدف: یکی از پر کاربرد ترین ابزار های اندازه گیری کیفیت زندگی کودکان، پرسشنامه سلامت کودک است. پژوهش حاضر با هدف بررسی خصوصیات روانسنجی نسخه فارسی پرسشنامه سلامت کودک در بین دانش آموزان انجام شد روش: جامعه آماری این مطالعه دانش آموزان دختر و پسر در مقاطع ابتدایی و راهنمایی مدارس دولتی شهر تهران بودند که از طریق نمونه گیری تصادفی چند مرحله ای ۸۰۰ دانش آموز در دامنه سنی ۷ تا ۱۴ سال به عنوان نمونه انتخاب شدند. با روش ترجمه و باز ترجمه، سنجش استفهام و تطبیق فرهنگی، نسخه فارسی پرسشنامه تهیه شد. اعتبار پرسشنامه از طریق روش همسانی درونی (آلفای کرونباخ) و باز آزمایی و روایی سازه با استفاده از تحلیل عاملی روایی محتوایی از طریق بررسی و انطباق مفاهیم با توجه به هدف زیر مقیاس ها توسط اساتید مجرب مشخص شدند.

یافته ها: نتایج تحلیل عاملی نشان داد که این پرسشنامه از دو عامل جسمانی و روانی- اجتماعی اشباع شده است که این نتیجه منطبق با نظریه کیفیت زندگی وابسته به سلامت است. ضریب همسانی درونی برای کل سوالات ۷۷ / ۰ به دست آمده است و ضرایب بازآزمایی پرسشنامه در همه زیر مقیاس ها معنادار نشان داده شد( ۰۰۱ / ۰>p) . همچنین همبستگی معنی داری (۶۴/ ۰=r 001 / 0>p برای تحلیل محتوایی سوالات بین نظر اساتید به دست آمد.

نتیجه گیری: یافته های پژوهش بیانگر این است که نسخه فارسی پرسشنامه سلامت کودک در اندازه گیری کیفیت زندگی وابسته به سلامت دانش آموزان از خصوصیات روانسنجی قابل قبولی برخوردار است.

واژه های کلیدی: کیفیت زندگی وابسته به سلامت، ساختار عاملی، روایی، اعتبار.

مقدمه

سنجش و اندازه گیری را می توان به عنوان وسیله ای برای گردآوری یک رشته اطلاعات منظم درباره ویژگی های رفتاری افراد و تجزیه و تحلیل این اطلاعات را به عنوان پایه و اساس یک سلسه تصمیم گیری های خاص تعریف کرد. مقصود اصلی شناخت فرد است و شناخت فرد بعنی توصیف کامل و جامع او به گونه ای که بتوانیم درباره خصیصه های بدنی و روانی او اطلاعات مناسب و دقیقی فراهم کنیم تا با توجه به روابط موجود بین این اطلاعات، تصویری واقعی و روشن از وی به دست آوریم. تردیدی نیست که هر اندازه اطلاعات گردآوری شده، منظم تر، مناسب تر و دقیق تر باشند، آسان تر و بهتر می توان به تصمیم های منطقی در مورد فرد دست یافت. مقصود از آزمون و به کار بردن پرسشنامه، و به طور کلی همه تدابیر سنجش رفتار آدمی در حقیقت فراهم ساختن چنین اطلاعاتی است (هومن ۱۳۷۲)در راستای مطالب ذکر شده، سنجش و ارزیابی در حوزه سلامت و درمان نیز برای شناخت ویژگی های جسمانی و روان شناختی افراد بسیار حائز اهمیت است. از سال ۱۹۴۷ که سازمان بهداشت جهانی از مفهوم کیفیت زندگی در مراقبت های بهداشتی استفاده نموده است، لزوم سنجش و وارسی این امر نیز بسیار شایان توجه بوده است و بکارگیری پرسشنامه ها و فرم های ارزیابی ویژگی های فردی به خصوص در امر تصمیم گیری های درمانی کمک موثری کرده است. افزون بر این، درک مساله کیفیت زندگی در بین افراد مختلف به خصوص بیماران، یکی از اهداف مهم برای درمانگران است. تشخیص میزان کیفیت زندگی در بسیاری از موارد، موجب روشن شدن علل نارضایتی از درمان و یا کند بودن روند بهبودی می شود. علاوه بر این، سیب آشکار شدن دلایل مشکلات روان شناختی، چگونگی گسترش و تجلیات آن ها می شود. اهمیت کاربرد آزمون های سنجش کیفیت زندگی در بخش های درمانی و آموزشی نیز از همین جاست. با این حال، امکان اجرا و بکار گیری آزمون ها در فرهنگ های مختلف امکان پذیر نمی باشد و ذکر این نکته چندان دور از ذهن نیست که نمرات بدست آمده از هر پرسشنامه در مزرهای جغرافیایی و فرهنگی متفاوت است و یکی از مسائل مهم در مورد ارزش آزمون ها، مطایقت آنها با فرهنگ جامعه ای است که آزمون در آن به کار می رود.از آنجایی که روانشناسی یک رشته وابسته به فرهنگ است، علایم و معنای رفتارهای فرد نیز وابستگی زیادی به فرهنگ وی دارد. اساسا معنای هر یک از نمرات آزمون ارتباط مستقیمی با میزان تشابه بین فرد آزمونی و گروه نمونه هنجاریایی دارد. مقایسه در صورتی امکان پذیر خواهد بود که بین فرد یا گروه مورد آزمایش و گروه نمونه هنجاریایی، شباهتی وجود داشته باشد (گرات – مارنات ۱۹۹۰ به نقل از شیخی ۱۳۸۳)این مقدمات گواه بر این است که باید به دنبال سنجش صحیح و مطابق با فرهنگ هر جامعه در حوزه سلامت بوده که در این خصوص توجه به مبحث کیفیت زندگی وابسته به سلامت حائز اهمیت است مطابق با تعریف ارائه شده توسط سازمان بهداشت جهانی، در بحث کیفیت زندگی وابسته به سلامت به جنبه هایی از کیفیت زندگی مانند جنبه های جسمانی، روانی و اجتماعی که تحت تاثیر بیماری یا درمان قرار می گیرد، توجه می شود. شواهد بسیاری وجود دارد که بیان می کند، سنجش کیفیت زندگی در گروه های مختلف مردم مورد توجه روز افزون قرار گرفته است، زیرا مردم خواستار بهبود عرض زندگی خود هستند و از این رو بخش های درمانی در سراسر دنیا بیشتر به این مقوله توجه می کنند و می کوشند تا رفاه جسمانی، روانی و اجتماعی افراد را ارتقاء دهند. از این رو، شاید بتوان با دستیابی به آزمون های مناسب در حیطه روانشناسی سلامت، به ارتقاء کیفیت زندگی وابسته به سلامت افراد کمک نمود.مروری بر تحقیقات انجام گرفته در سال های اخیر گواه بر این است که ارزیابی و سنجش کیفیت زندگی در بین کودکان و نوجوانان نیز بسیار حائز اهمیت بوده است و وارسی کیفیت زندگی وابسته به سلامت در این گروه سنی نه تنها از ارزش موضوع نمی کاهد بلکه آسیب پذیری این افراد از شرایط زندگی نامطلوب و اثر آن در زندگی آینده آنان بر اهمیت آن می افزاید. اگر چه ابزار های گوناگونی برای ارزیابی نیاز مندی های کودکان در حیطه سلامت، بررسی وضعیت عملکردی و کیفیت زندگی کودکان طراحی شده است؛ اما پرسشنامه سلامت کودک که میزان کیفیت زندگی وابسته به سلامت را در بین کودکان و نوجوانان سالم و بیمار ارزیابی می کند، یک پرسشنامه معتبر می باشد که توسط الندگراف و أبتر (۱۹۹۶) طراحی شده است و مولفه های بسیاری از کیفیت زندگی را تحت پوشش قرار می دهد. با عنایت به مطالب ذکر شده، به طور خلاصه این پژوهش به مطالعه و ارزیابی ویژگی های روانسنجی این پرسشنامه که در کشور آمریکا ساخته شده و تفاوت های فرهنگی و زبانی موجود میان آن کشور و کشور ما استفاده صحیح از آن را ناممکن می سازد، می پردازد و به دنبال بومی سازی و تطبیق آن با شرایط ایرانی است.

بیان مساله

کیفیت زندگی مفهوم جدیدی نمی باشد. در واقع، شروع بحث بهزیستی و شادکامی به افلاطون و ارسطو بر می گردد. بعد از گذشت چند دهه این مفهوم به طور گسترده به عنوان کانون تحقیق و اجرا در جمعیت های مختلف مطرح گردیده و تا به حال پیشرفت های چشمگیری داشته است. سازمان بهداشت جهانی نیز در سال ۱۹۴۷ میلادی به طور ضمی از کیفیت زندگی در مراقبت های بهداشتی استفاده نمود و سلامتی را آسایش و رفاه کامل جسمانی، روانی و اجتماعی ( ته فقط عدم بیماری ) عنوان کرد. این مسئله تا سال ۱۹۷۸ ادامه داشت و در این سال، سازمان مذکور به طور واضح اظهار داشت که همه افراد حق استفاده از مراقبت های جسمانی، روانی و اجتماعی را دارند و علاوه بر مراقبت های فیزیولوژیکی، نیازمند یک کیفیت زندگی بهتر نیز می باشند(جعفری ۱۳۸۳)در همین راستا، اسید و هاریس” در سال ۱۹۹۶ بیان کرده اند که ابعاد جسمانی، روانی و اجتماعی ذکر شده در تعریف سازمان بهداشت جهانی بر ساختار تعریف کیفیت زندگی اثر گذار بوده است و چهار حوزه ز وضعیت بیماری و نشانه های جسمانی، وضعیت کنش وری، کنش وری روانی و کل وری اجتماعی) نیز در مبحث کیفیت زندگی، بصورت مبسوط گنجانده می شوند (ریچل و دئیس ۱۹۹۸). هر چند یکی از چالش های پیش روی موضوع کیفیت زندگی، عدم توافق بر چگونگی تعریف أن است، اما اکثر محققان بر این باورند که کیفیت زندگی مشمول سه حوزه جسمانی، روانی و اجتماعی است (جاجموس و بلومفیلد ۱۹۹۵) بعد جسمانی به درگ بیمار از توانایی انجام فعالیتهای روزانه و انرژی او بستگی دارد؛ بعد روانی در اشتراک با مفاهیم روانی و هیجانی است و مسائلی چون افسردگی، ترس، خشم، سعادت، خوشی و اضطراب در آن مطرح می شود و بالاخره بعد اجتماعی به روابط با خانواده و فامیل و محیط های اجتماعی وابسته است بطوریکه انزوا و وابستگی پیش از حد از علائم غیر طبیعی آن می باشد. (شجاعی ۱۳۸۵).صاحبنظران، پیرامون مفهوم کیفیت زندگی در سه زمینه به توافق رسیده اند. اولین موضوع مورد توافق آنها این است که کیفیت زندگی دارای چهار بعد اساسی است که شامل وضعیت جسمانی،