شه رو اسفندارمز هستم، فارغ التحصیل روانشناسی تربیتی در مقطع کارشناسی ارشد از دانشکده علوم اجتماعی و روانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی در سال ۱۳۹۳، پایان نامه ی اینجانب تحت عنوان “رابطه میان یادگیری خود تنظیمی، خود شکوفایی با تاب آوری دانشجویان” می باشد که در ادامه بخشی از آن را مطالعه می کنید:

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد تهران مرکزی

دانشکده روان شناسی و علوم اجتماعی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد گرایش روان شناسی تربیتی

عنوان:

رابطه میان یادگیری خود تنظیمی، خود شکوفایی با تاب آوری دانشجویان

استاد راهنما:

دکتر پروین کدیور

پژوهشگر:

شه رو اسفندارمز

زمستان ۱۳۹۳

فهرست مطالب

عنوان

فصل اول : کلیات پژوهش

مقدمه

بیان مسئله

اهمیت موضوع

هدف پژوهش

فرضیه ها و سوال پژوهش

تعاریف واژگان و اصطلاحات پژوهش

تعاریف نظری

تعاریف عملیاتی

فصل دوم : مرور پیشینه پژوهش

مرور مبانی نظری

یادگیری خود تنظیم

راهبرد های یادگیری خود تنظیم

راهبردهای فراشناختی

راهبرد های مدیریت منابع

ویژگی های یادگیرندگان خود تنظیم گر

رویکرد ساخت گرایی و یادگیری خود تنظیم دانشجویان

پرورش خود تنظیم در محیط باد گیری فراگیران

تاب آوری

ویژگی های افراد تاب آور

راه های ارتقای تاب آوری و تقش محیط در تاب آوری

ویژگی های افراد تاب آور از نظر و یمان

خودشکوفایی دیدگاه های روانشناسان مختلف در باره ی مفهوم خودشکوفایی

مرور پیشینه تحقیق

تحقیقات داخلی

تحقیقات خارجی

جمع بندی پیشینه تحقیق

فصل سوم : روش شناسی پژوهش

روش پژوهش

جامعه آماری و نمونه پژوهش

حجم نمونه و روش اندازه گیری

ابزار جمع آوری اطلاعات

ابزار پژوهش

مقیاس تاب آوری کوتور و دیویدسون

مقیاس یادگیری خود تنظیم زیمرمن

پرسش نامه خودشکوفایی رشید

روش اجرا

روش تجزیه و تحلیل اطلاعات

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده های پژوهش

شاخص های توصیفی متغیرها

وضعیت سنی پاسخگویان

وضعیت معادل دانشجویان

یافته های توصیفی

یافته های مربوط به فرضیه های پژوهش (استنباطی)

فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری

بحث و نتیجه گیری

محدودیت های اجرایی تحقیق

پیشنهاد ها برای تحقیقات آینده

پیشنهادات کابردی

پیوست ها

منابع فارسی

منابع انگلیسی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تعیین رابطه میان یاد گیری خود تنظیمی ، خود شکوفایی با تاب آوری دانشجویان انجام شد. در این پژوهش نمونه ای شامل ۲۷۲ نفر (۱۷۹ زن و ۹۳ مرد) از دانشجویان دانشکده روانشناسی دانشگاه آزاد تهران مرکز به عنوان آزمودنی به طور تصادفی انتخاب شدند به منظور گردآوری داده ها مقباس تاب آوری کوتور و دیویدسون (۲۰۰۳) مقباس پادگیری خود تنظیم زبمر من و ماتینز پونز (۱۹۹۴) و مقیاس خودشکوفایی رشید (۲۰۰۸) استفاده شده است. برای تحلیل داده ها از روش همبستگی و تکنیک رگرسیون چندگانه به روش سلسله مراتبی هم زمان استفاده شد نتایج نشان داد تاب آوری با خودشکوفایی رابطه معنی دار و مستقیمی دارد . همچنین مشخص گردید میان تاب آوری و یادگیری خود تنظیم نیز رابطه معنی دار و مستقیمی وجود دارد. با توجه به فرایب غیر استاندارد رگرسیون ، یاد گیری خود تنظیم (۵۲۰/۰ ) سهم بیشتری نسبت به خودشکوفایی (۱۱۷ / ۰) در پیش بینی تاب آوری دارد.

مقدمه

موضوعی که به تازگی در مباحث روان شناسی مطرح شده و بسیار جالب و مهم نیز می باشد، بحث ” تاب آوری ” است. « تاب آوری» در برابر مشکلات مهارتی که جوان های امروز انگار فراموشش کرده اند. احتمالا تا حالا این سوال به ذهنتان آمده که چرا برخی افراد در برخورد با عوامل استرس زا انعطاف پذیری خاصی دارند و خم به ابرو نمی اور تاد؛ ولی بعضی ها دیگر برای مقابله با چنین عواملی مشکل دارند، در این میان روانشناسی مثبت گرا به نوعی به تبیین این سئوالات می پردازد. یکی از پیام های عالی روانشناسی مثبت گرا، بالا بردن توانایی های انسان است. هنگامی که انسان ها اعمال و قواعد جدیدی را کشف می کنند و آنها را یاد می گیرند، برای خود، توانایی های فیزیکی، عقلی، اجتماعی و روان شناختی فراهم می آورند. این واقعیت جدید، نظر به توسعه و ساخت هیجان های مثبت نامیده می شود. روان شناسی مثبت، پدیده های روان شناختی را در سطح های مختلف مد نظر قرار می دهند و از مطالعه تجربیات انتزاعی مثبت، مانند شادی، سعادت و خوش بینی گرفته تا مطالعه ویژگی های شخصیتی مثبت، ماشتاد شجاعت و حکمت و مطالعه نهادهای مثبت مانند ساختارهای اجتماعی که می توانند مدنیت و شهروندی مسئولانه را پرورش دهند. مطالعات تجربی این نظریه را تایید می کند و نشان می دهند که هیجان های مثبت، با تاثیر بر روی تفکر وسعت یافته، رشد ویژگی های شخصیتی مثبت مانند، مقاومت و انعطاف پذیری، و خوش بینی را موجب می شوند. در بعضی افراد انگار که ظرفیت های فردی، روانی و شخصیتی ای وجود دارد که در تجربه کردن موقعیت های تنش زا و مشکل آفرین کمک کننده است، به گونه ای که هر قدر هم بر شدت منابع استرس افزوده شود، باز این افراد توان بیرون کشیادان خودشان از بحران یا به قولی، تاب آوردن سختی ها و ناملایمات را دارند. شاید بارزترین نمونه چنین افرادی مردم ژاپن پس از سونامی باشند که پس از ویران شدن شهر ها و از دست دادن نزدیک ترین افراد زندگی شان توانستند زنده بمانند ثبات عاطفی خود را حفظ کنند، در برابر استرس و فشار سرسختانه بایستند و با نهایت توان، با شرایط بسیار ناگوار خود مقابله کنند و مهم تر از همه، پس از برطرف شدن عوامل فشار زا، به سرعت و اغلب با ایجاد هیجانات مثبت به حالت عادی و طبیعی باز گردند در زندگی روزمره ما انسان ها ماهیت برخی شرایط و تجارب گونه ای است که افراد خواه ناخواه دچار مشکل می شوند، به طوری که ممکن است سلامت روانی آن ها تهدید شود. اما تاب آوری شامل مجموعه ای از ظرفیت های فردی و روانی است که فرد به کمک آن ها می تواند در شرایط دشوار مقاومت کند و دچار آسیب دیدگی نشود و حتی در تجربه این شرایط مشکل آفرین با بحرانی، خود را به لحاظ شخصیتی ارتقا بخشد. با این اوصاف، می توان مطرح نمود که تاب آوری نه تنها افزایش قدرت تحمل و ساز گاری فرد در برخورد با مشکل ، بلکه مهم تر از آن یاد گیری افراد در شرایط سخت و حتی ارتقای استعدادهای فرد (خودشکوفایی) است. تاب آوری افراد را توانستند می سازد تا با دشواری ها و ناملایمات زندگی و شغلی روبه رو شوند، بدون اینکه آسیب ببینند و حتی از این موقعیت ها برای شکوفایی و رشد شخصیت خود استفاده کنند.

بیان مساله :

در سال های اخیر روان شناسی مثبت گرا مورد توجه روان شناسان قرار گرفته که به جای پرداختن به نا بهنجاری ها و اختلال ها، بر توجه بیشتر به توانمندی ها و استعداد های انسان تأکید دارد. این رویکرد مثبت گرا هدف نهایی خود را شناسایی شیوه هایی میداند که بهزیستی و شادکامی انسان را به دنبال دارد. از این رو، عواملی که سبب ساز گاری هر چه بیشتر آدمی با نیازها و تهدیدهای زندگی شوند؛ بنیادی ترین عامل های مورد پژوهش در این رویکرد از روان شناسی هستند. در این میان تاب آوری جایگاه ویژه ای در حوزه های روان شناسی رشد و تحول، روان شناسی تحصیلی و بهداشت روانی یافته است. به طوری که هر روزه بر شمار پژوهش های مرتبط با این سازه افزوده می شود در جوامع در حال توسعه، از جمله کشور ما ایران، امکان رشد اجتماعی – تحصیلی مستمر عملا وجود ندارد و در صورت وجود هم به علت شدت تابرابری های اجتماعی – اقتصادی در دست در صد کوچکی از افراد جامعه است بنابراین امکان بروز نارضایتی بیشتر فراهم میشود (رفیع پور، ۱۳۸۷)، سلامت روان نیاز اساسی برای بهبود کیفیت زندگی و تحصیلی انسان است که با و پڑ گی های توانمندسازی درونی با منابع دروئی قدرت ارتباط دارد. برخورداری از این منابع درونی، توانایی فرد را با وجود شرایط ناگوار و پیشامدهای منفی، برای رشد ساز گار اته خود افزایش می دهد تا ته تنها به بازشناسی استعدادهای خود دست یابد بلکه در جهت رفع مشکلات زندگی و اخص تحصیلی تلاش بیشتری نماید (جکلون ، ۲۰۰۹). مشکلات متعدد زندگی و تحصیلی، تنیدگی های روانشناختی را به دنبال دارد که با بیماری های جسمانی و روانی مرتبط هستند، اما تاب آوری از جمله متغیر هایی هست که می تواند تنیدگی ها و آثار نامطلوب آنها را تعدیل کند از دیگر مفاهیم مطرح در تعلیم و تربیت معاصر یادگیری خود تنظیم است. خود تنظیمی در یادگیری از مقوله هایی است که به نقش فرد در فرایند یادگیری توجه دارند. این سازه ابتدا در سال ۱۹۶۷م توسط بندورا مطرح شد (کدیور، ۱۳۸۲). یادگیری خودتنظیم، «راهبردهای شناختی» او «فرا شناختی» را در بر می گیرد. راهبردهای شناختی به راهبردهایی اشاره دارد که فراگیران برای یادگیری به خاطر سپاری، یادآوری و درک مطلب از آنها استفاده می کنند. این راهبردها هم برای تکالیف ساده و حفظ کردنی، و هم برای تکالیف پیچیده تر که به درک و فهم نیازمندند، کاربرد دارد. منظور از راهبرد های فراشناختی، مجموعه فرآیند های برنامه ریزی، بازبینی و اصلاح فعالیت های شناختی است. فرایند های شناختی همان راهبرد های یادگیری هستند که با تسهیل فرایند یادگیری، عملکرد تحصیلی فراگیران را بهبود می بخشند. همچنین باور های فراشناختی به مجموعه فرایند های برنامه ریزی، بازبینی و اصلاح فعالیت های شناختی اشاره می کنند. منظور از خود تنظیمی این است که دانش آموزان مهارت هایی برای طراحی، کنترل و هدایت یادگیری خود دارند و از آترو به یادگیری تمایل دارند که کل فرایند یادگیری را ارزیابی کرده و به آن بیناد پشتد ( کجباف، ۱۳۸۲). خود تنظیمی پیامدهای ارزشمندی در فرآیند یادگیری، آموزش و حتی خودشکوفایی زندگی دارد. سازگاری و موفقیت در مدرسه مستلزم آن است که دانش آموزان با توسعه خود تنظیم با فرآیندهای مشابه، شناخت، عواطف یا رفتارهای خود را گسترش داده و تقویت کنند تا بدین وسیله بتوانند به خودشکوفایی بر مسند، در پژوهشی که ارتباط بین جهت گیری هدف و باورهای انگیزشی با بادگیری خود تنظیم در دانشجویان را بررسی می کرد، نتایج نشان داده که جهت گیری درونی هدف و الگوهای انگیزشی ملیت با استفاده بالا از راهبردهای شناختی و خود تنظیمی و مهار تاب آوری همراه است پژوهش ها به طور پایا، شماری از عواملی را که مرتبط با تاب آوری هستند، گزارش کرده اند؛ نظیر مراقبت حمایتی و مثبت، روابط خانوادگی مناسب، پدر و مادری کردن شایسته ، خلق و خوی بچه ها و توانایی شناختی بالا (ماستن و همکاران، ۱۹۹۹: ویمان و همکاران، ۱۹۹۹). اما کمتر به رابطه میان تاب آوری و خود شکوفایی پرداخته شده است. رابطه مذکور نشان می دهد که تاب آوری، تنها پایداری در برابر آسیب ها با شرایط تهدید کننده نیست و حالتی انفعالی در رویارویی با شرایط خطرناک نمی باشد بلکه شرکت فعال و سازنده در محیط پیرامونی خود است و این رابطه با ضلع سومی بنام یادگیری فراگیران پیوند می خورد. همچنین مطالعات نشان می دهند که بعضی از مهارت های خود شکوفایی و تاب اوری را می توان در بافت یادگیری خاص پرورش داد. به هر حال در پرورش مهارت های دانشجویان باید به تفاوت های فردی و روش یادگیری توجه خاص داشت. صقات متفاوت، عملکرد فراگیران را پیش بینی می کند و مهم تر از آن این که آنها در موقعیت های مختلف متفاوتند. بنابراین اگر چه آموزش این مهارت ها در تعلیم و تربیت اهمیت دارد، مطالعه صفات یادگیری خودگردان افراد در موقعیت های یادگیری نیز با اهمیت است؛ یعنی باید عوامل تاب آوری دانش آموزان مورد تجزیه و تحلیل قرار بگیرد تا بر اساس آن بتوان تائیراث یاد گیری خود تنظیم را شناسایی نمود و اگر تاثیرات فوق سنجیده شود می توان پیش بینی های خاصی جهت خود شکوفایی و یادگیری خود تنظیم فراگیران ارائه نمود. با توجه به مطالب ارائه شده هدف اصلی این پژوهش را می توان “تعیین رابطه میان پادگیری خود تنظیم ، خود شکوفایی با تاب آوری دانشجویان ” مطرح نمود.

اهمیت موضوع:

نقش خود تنظیمی در یادگیری و کمک به خود شکوفایی و تاب آوری در یادگیری خود تنظیم اهمیت این سازه در پادگیری، انتقال یادگیری، افزایش تاب آوری دانشجویان و موفقیت تحصیلی و شغلی به حدی است که مورد توجه نظریه پردازان مختلف روان شناسی از جمله نظریه پردازان رفتاری – شناختی و شناختی اجتماعی و ساخت گرایی قرار گرفته است. خود تنظیم در یادگیری، از جمله مفاهیمی است که «بندورا در نظریه شناختی- اجتماعی خود مطرح کرده و به فرآیندی گفته می شود که در آن یاد گیرندگان یادگیری را به عنوان فرآیندی قابل تنظیم و قابل کنترل می نگرند و در قبال پیشرفت شخصی خود، مسئولیت بیشتری قبول می کنند ، تاب آوری در یادگیری خود تنظیم په استفاده بهینه یادگیرندگان از منابع گوناگون، که تاب آوری را بیشینه می سازد، اطلاق می شود. از این منابع می توان به زمان و مکان اشاره نمود. از منابع خود شکوفایی یادگیری خود تنظیم می توان به راهبرد هایی شامل مرور ذهنی، بسط و سازمان دهی اشاره نمود. این راهبرد ها، راهبرد هایی هستند که در پیشرفت تحصیلی در کلاس درس و کاهش اضطراب امتحان یادگیرندگان نقش عمده ای ایفا می کنند. این راهبردها، هم برای تکالیف ساده و حفظ کردنی و هم برای تکالیف پیچیده تر، که نیاز به درک و فهم اطلاعات دارند، کاربرد دارد. راهبرد مرور ذهنی، به معنای به خاطر سپردن مطالبی است که باید یاد گرفته شوند. این راهبرد به دانشجویان کمک می کند تا به اطلاعات مهم توجه کرده، آنها را در حافظه کوتاه مدت ذخیره نمایشنال ایجاد این طبقه بندی در فراگیران باعث رسیدن به هدف نهایی یعنی خود شکوفایی می گردد. همچنین می توان به راهبردهایی مثل برنامه ریزی، بازبینی و ارزیابی برنامه ریزی، شامل تعیین هدف برای مطالعه، نگاه اجمالی به مطالب درسی، طرح سئوال و تحلیل تکلیف اشاره نمود. | این فعالینها به باد گیرندگان کمک می کند تا در استفاده از راهبردهای شناختی خود و فعال سازی دانش فیلی و سازمان دهی و درک مطلب، فعالانه برخورد نمایند. بازبینی، شامل تمرکز و حفظ توجه به هنگام خواندن با گوش کردن به سخنرانی، بررسی میزان درک و فهم از مطالب درسی، نظارت بر درک و فهم و غیره است. این راهبرد بادگیرندگان را قادر می سازد تا از نقص هایی که در توجه با درک مطلب دارند آگاه شوند و با استفاده از راهبرد های خاص، آنها را اصلاح با جبران کنند. ارزیابی، شامل در ارتباط فرار دادن عملکرد با معیار ها و استاندارد های تعیین شده است. موفقیت یادگیرندگان در زمینه تحصیلی، به میزان قابل ملاحظه ای به ارزیابی آنان از عملکرد خود وابسته است؟ از این رو برای کمک به باد گیرندگان در زمینه مجهز نمودتشان به راهبردهای خود تنظیمی در یادگیری می توان از راهبردهای رفتاری، شناختی، فراشناختی و انگیزشی برای برنامه ریزی استفاده نمود. همانطور که مشاهده می گردد سه مسئله مذکور یعنی یادگیری خود تنظیم، خود شکوفایی و تاب آوری از مسائل پیچیده و با اهمیت روانشناسی می باشد اما در سال های اخیر کمتر پژوهشگری به این مهم ، اهمیت داده است. در این پژوهش سعی می شود که کلیه مسائل مرتبط با این سه مفهوم مورد تجزیه و تحلیل قرار بگیرد تا بر اساس آن مدلی ارائه گردد که قابل استفاده جهت پیشبرد اهداف علم روانشناسی و روانشناختی باشد. در پژوهش پیش رو از سه مدال استفاده خواهد شد که جهت تعیین تاب آوری از مقیاس تاب آوری گوتور و دیویدسون استفاده خواهد شد. این پرسشنامه را کوتور و دیویدسون (۲۰۰۳) با مرور منابع پژوهشی ۱۹۹۱- ۱۹۷۹ حوزه تاب آوری تهیه کردند. بررسی ویژگی های روان سنجی این مقیاس در شش گروه، جمعیت عمومی، مراجعه کنندگان به بخش مراقبت های اولیه، بیماران سرپایی روان پزشکی، بیماران با مشکل اختلال اضطراب فراگیر، و دو گروه از بیماران استرس پس از سانحه انجام شده است. تهیه کنندگان این مقیاس بر این باورند که این پرسشنامه به خوبی قادر به تفکیک افراد تاب آور از غیر تاب آور در گروه های بالینی و غیر بالینی بوده، و می تواند در موقعیتهای پژوهشی و بالینی مورد استفاده قرار گیرید همچنین در مدل یاد گیری خود تنظیم از پرس شنامه زیمرمن استفاده خواهد شد . نظر به و تحقیق در زمینه یاد گیری خود تنظیمی از اواسط دهه ۱۹۸۰ در پاسخ به این سوال که چطور بادگیرندگان پر فرایندهای بادگیری خودشان مسلط می شوند، مطرح شد ( زیمرمن، ۲۰۰۱). زیرا از آن زمان بر خود گردانی و مسئولیت فردی یادگیرندگان در زمینه بر عهده گرفتن پادگیری خودشان تاکید شد ( پاریس و وینو گرد ، ۲۰۰۷) یاد گیری خود تنظیم دارای بار ارزشی زیادی است زیرا بر چگونگی تعیین اهداف و راهبردهای یادگیری توسط خود فرد و چگونگی درک او از وظایف محوله و کیفیت یادگیری ای که حاصل می شود، می پردازد ( پاریس و وینوگرد ، ۲۰۰۷) .جهت تعیین خود شکوفایی از پرسشنامه روان درمانی مثبت PPI استفاده خواهد شد. پرسشنامه روان درمانی مثبت (مقیاس خودشکوفایی رشید) در سال ۲۰۰۸ توسط رشید برای سنجش میزان شادکامی افراد بر اساس نظریه شادکامی و شکوفایی سلیکمن تهیه شده است. از نظر سلیکمن شادکامی پایدار دارای سه مؤلفه: زندگی خوشتونکتاده، زندگی متعهدانه و زندگی معنادار است. بر این اساس، پرسشنامه روان درمانی مثبت دارای ۲۱ عبارت بوده و سه ز پر مقیاس زندگی خشنود کننده متعهدانه و معنادار را مورد ارزیابی قرار می دهند. بنا بر ضرورت در پژوهش مذکور ، برخی از عبارت ها حذف و از ۱۵ عبارت استفاده شده است. آزمون رشید یک ابزار خود گزارشی بوده و آزمونی باید