عبدالرضا حاتم زاده هستم، فارغ التحصیل روانشناسی بالینی کودک و نوجوان در مقطع کارشناسی ارشد از دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید بهشتی در سال ۱۳۸۸، پایان نامه ی اینجانب تحت عنوان “اثربخشی برنامه درمان تعامل والد-کودک بر کاهش مشکلات رفتاری کودکان مبتلا به اوتیسم با کنشوری بالا و کاهش استرس والد گری مادران آن ها” می باشد که در ادامه بخشی از آن را مطالعه می کنید:

دانشگاه شهید بهشتی

دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی

پایانن امه جهت اخذ مدرک کارشناسی ارشد روان شناسی بالینی کودک و نوجوان

عنوان:

اثربخشی برنامه درمان تعامل والد- کودک بر کاهش مشکلات رفتاری کودکان مبتلا به اوتیسم با کنشوری بالا و کاهش استرس والد گری مادران آن ها

استاد راهنما:

جناب آقای دکتر حمیدرضا پور اعتماد

استاد مشاور:

جناب آقای دکتر حمید رضا حسن آبادی

سرکار خانم صنم باقریان خسروشاهی

دانشجو:

عبئالرضا حاتم زاده

۱۳۸۸

فهرست مطالب

عنوان

فصل اول: طرح مساله

مقدمه

بیان مساله

ضرورت و اهمیت تحقیق

هدف تحقیق

سوالهای تحقیق

متغیرها و تعاریف مفهومی و عملیاتی آن ها

فصل دوم: ادبیات پژوهش

بخش اول

اختلالات فراگیر رشد با طیف اختلالات اتیستیک

ملاک های تشخیص اختلال اتیسم

توصیف بالینی

اختلال اتیسم با کنشوری بالا

پیش آگهی

همه گیر شناسی

توزیع در دو جنس

تشخیص های افترافی

مشکلات رفتاری و تعاملات والد-کودک

سبب شناسی

بخش دوم

تعریف استرس

اثرات جسمانی استرس

اثرات استرس بر کنشوری های فرد

استرس والد گری

مدل های استرس والدینی

مدل چهار مؤلفه ای استرس

الگوی آبیدین

طیف اختلالات اتیستیک، استرس والد گری و سلامت روانی خانواده

درمان

مداخلات رفتاری

نظام ارتباطی از طریق مبادلهی تصویر

داستانهای اجتماعی

مداخلات زیست پزشکی

مداخلات حسی – حرکتی مداخلات اجتماعی – آموزشی مداخلات روانی اجتماعی

فصل سوم: روش شناسی تحقیق

جامعه ی تحقیق

نمونه و روش نمونه گیری

ملاحظات اخلاقی

ابزار های تحقیق

تغییرات داده شده در برنامه

شیوه اجرای پژوهش

فصل چهارم: یافته های پژوهش

مقدمه

تحلیل یافته های پژوهش

مشکلات رفتاری

استرس والد گری

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری

مقدمه

بحث

نتیجه گیری

استلزامات نظری

الزامات عملی

محدودیت های پژوهش

پیشنهادات

منابع

پیوست

چکیده:

هدف این پژوهش تعیین میزان اثربخشی برنامه درمان تعامل والد-کودک” (ایبرگ و همکاران، ۱۹۹۵) بر کاهش مشکلات رفتاری کودکان مبتلا به اتیسم با کنشوری بالا و استرس والدینی در والدین آنها ست .طرح تحقیق این پژوهش، طرح تک آزمودنی از نوع AB است. بدین منظور تعداد چهار پسر۳ تا ۷ ساله (با میانگین سنی ۵ / ۵ سال) مبتلا به اختلال اتیسم با کنشوری بالا از ” مرکز ساماندهی درمان و توانبخشی اختلالات اتیستیک” و “مرکز آموزش و درمان اختلالات اتیسم به آرا” از طریق نمونه گیری در دسترس و هدفمند انتخاب شدند. تاثیر برنامه در دو سطح مورد بررسی قرار گرفت: مشکلات رفتاری و استرس والد گری، برای ارزیابی مشکلات رفتاری، از پرسشنامهی رفتار کودک آیبرگ (ECBI) و فرم ارزیابی رفتار کودک نیسونگر(NCBRF) استفاده شد و برای اندازه گیری استرس والد گری شاخص استرس والد گری (PSI) مورد استفاده قرار گرفت. ابزارها دو هفته قبل از درمان، بلافاصله قبل از درمان، بعد از مرحله ی اول درمان (مرحله ی کودک محور)، پایان مرحله ی دوم درمان (والد محور)، دو هفته بعد از پایان درمان و یک ماه پس از پایان اجرا شدند. یافته های پژوهش نشان می دهد که میزان تأثیر برنامه پس از پایان دوره بر مشکلات رفتاری کودک شدت ECBI و مقیاس مشکل سلوک NCBRF به ترتیب در کودک ۴۳، ۲۶ و ۵۲ درصد، در کودک دوم ۵۳، ۲۳ و ۷۵ درصد، در کودک سوم ۷۰، ۳۹ و ۵۸ درصد در کودک چهارم ۵۴، ۳۴ و ۵۷ درصد بوده است (متوسط تغییرات در این سه مقیاس به ترتیب ۵۵، ۳۰ و ۶۰ درصد بود.). از سوی دیگر میزان اثربخشی برنامه بر استرس والد گری در مقیاس مزاج کودک، تعاملی و قلمرو والدین، در مادر کودک سوم به ترتیب ۴۰، ۵۸ و ۳۰ درصد بود و در سایر آزمودنیها کاهشی دیده نشد بر اساس یافته های این پژوهش به نظر میرسد که برنامه “درمان تعامل والد-کودک”، اثرات چشمگیری بر کاهش مشکلات رفتاری کودکان مبتلا به اتیسم با کشوری بالا داشته است. اما اثر آن بر کاهش استرس والدگری محرز نیست و نتیجه گیری قطعی تر در این زمینه موکول به پژوهش های بیشتر با پیگیری های طولانی تر است.

کلمات کلیدی: برنامه درمان تعامل والد کودک ، مشکلات رفتاری، اتیسم با کنشوری بالا، استرس والد گری.

مقدمه

در متن تجدید نظر شده چهارمین راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (IV- TR – DSM)پنج اختلال فراگیر رشد گنجانده شده است. این پنج مورد عبارتند از: ۱٫ اختلال انیسم ۲. نشانگان أسهمگر ۳- اختلال فراگیر وشد که به گونه دیگر مشخص نشده ۴- اختلال رت و ۵ – اختلال از هم پاشیدگی کودکی (تورکینگتون و انان ۲۰۰۷)، به خاطر اینکه تنوع زیادی در شدت این خصوصیات در افراد مبتلا وجود دارد. اصطلاح “طیف اختلالات اتیستیک” پیشنهاد شده است که شامل اختلال اتیسم، اتیسم قبر نوعی با اختلال فراگیر رشد که به گونه دیگر مشخص نشده و نشانگان اسپرگر است (وولکمار و همکاران، ۲۰۰۵). در این طیف، اختلال اتیسم مورد توجه بیشتری قرار گرفته است، این اختلال یک اختلال رفتاری با منشا عسى رشدی است. در متن تجدید نظر شده چهارمین راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی، اختلال اتیسم با کنشوری مختل در سه حوزه رفتاری توصیف می شود: أسیب های کیفی در تعامل اجتماعی، آسیب های کیفی در ارتباط و وجود رفتار های کلیشه ای با علایق محدود ( انجمن روانپزشکی امریکا، ۲۰۰۰) این سه حوزه رفتاری بر پایه توصیف های اولیه اتیسم توسط کانر (۱۹۴۳) و توسط مطالعهی تأثیر گذار وینگ و گولد (۱۹۷۹)»، قرار دارند که سپس ملاک های طبقه بندی بر اساس مطالعات بین المللی اصلاح شده است. اگر چه مشخصه های اتیسم می تواند در ماه اول زندگی بروز کند ولی معمولا” قبل از ۲ یا ۳ سالگی تشخیص داده نمی شود (فریمن، ۱۹۹۷). پیش آگهی این اختلال به طور کلی ضعیف است.تقریبا” ۷۵ درصد کودکان مبتلا به انیسم از لحاظ شناختی در دامنهی عقب ماندگی ذهنی قرار دارند و ۲۵ درصد این کودکان در مقیاس های استاندارد هوشی در دامنه ی بهنجار عمل می کنند. کودکانی که ملاک های اختلال اتیسم را در غیاب عقب ماندگی ذهنی برآورده می سازند بعنی بهرهی هوشی آنها مساوی با بالاتر از ۷۰ است، مبتلا به انیسم با کشوری بالا” نامیده میشوند (هایس و باراکات ۲۰۰۷).تحقیق در زمینه علت شناسی اتیسم، نشان داده که این اختلال به دلیل وجود ناهنجاریهای مغزی ساختاری و کارگردی پراکنده، اساسی بیولوژیک دارد (راتر و همکاران، ۱۱۹۹۹ راتر، ۲۰۰۰): و آسیب پذیری برای ایجاد اتیسم تا حد زیادی به صورت ژنتیکی تعیین می شود (سیلورمن و همکاران، ۲۰۰۲، اسپیکر و همکاران، ۲۰۰۲)، با این وجود این سوال که چگونه تغییر پذیری در نشانه شناسی اتیسم با مشخصات علت شنلی مرتبط است، هنوز نامشخص است در زمینه درمان اتیسم باید گفت که هیچ درمان مستند شده از لحاظ تجربی برای اتیسم وجود ندارد. با این وجود این اختلال می تواند به استفاده از ترکیبی از برنامه های مداخله ای رفتاری آموزشی و بیولوژیک به طور موثری اداره شود (کمبیل و همکاران، ۱۹۹۶).مشکلات رفتاری یک نگرانی معمول در مورد کودکان مبتلا به ناتوانایی های رشدی از جمله اختلالات انیستیک است. مطالعات همه گیر شناسی نشان می دهد که ۱۳ تا ۳۰ درصد کودکان خردسال مشکلات رفتاری نشان می دهند که انجام مداخله را اقتضا می نماید (مک دوگال و هیرالال، ۱۹۹۸) کودکان خردسال دارای مهارت های ارتباطی محدود و با رشد اجتماعی ضعیف به طور ویژهای در معرض خطر برای ایجاد مشکلات رفتاری هستند (گوگل و همکاران، ۱۹۹۲) مشکلات رفتاری مثل، پرخاشگری فیزیکی، خود – جرحی، تخریب وسایل، بی اعتنایی، قشقرق، زاغ گونگی، رفتتار های کلیشه ای و رفتار مخل برای آموزش و رشد اجتماعی موثر، موانع عمده ای هستند.(هورنر و همکاران، ۱۹۹۲) وقتی که مشکلات رفتاری یک بخش ثابت از خزانه رفتاری کودک می شود، محتمل نیست که بدون مداخله کاهش یابد (هورنر، ۲۰۰۲).تعاملات والد-کودک بافت اجتماعی مهمی را برای توسعه رفتارهای مشکل دار و با رفتارهای سازگار در کودکان اتیستیک فراهم می آورد. در نتیجه با آموزش راههای تعاملی جایگزین به والدین کودکان اتیستیک می توان در کودکانشان الگوهای رفتاری مثبت را ایجاد کرد (سینگ ۲۰۰۶). برنامه های زیادی برای آموزش والدین کودکان مبتلا به مشکلات رفتاری طراحی شده است. یکی از این برنامه ها برنامه درمان تعامل والد – کودک است، که برای کودکان سنین ۲ تا ۷ سال مبتلا به اختلالات رفتاری طراحی شده است. این برنامه بر اساس مدل درمانی دو مرحله ای هائف” (۱۹۶۹)، نظریه یادگیری اجتماعی و نظریدی دلبستگی طراحی شده است و می کوشد تا از طریق بهبود ارتباط والد-کودک و ارتقای مهارتهای مدیریت رفتار والدین مشکلات رفتاری کودک را کاهش دهد.

بیان مسأله

تحقیقات متعدد نشان می دهد که مشکلات رفتاری (مثل قشقرق، بیش فعالی، پرخاشگری و درگیری های فیزیکی، آسیب رسانی به خود حرکت کلیشه ای به میزان بالایی در کودکان مبتلا به طیف اختلالات اتیستیک وجود دارد (تونگ و ایتفلد ، ۲۰۰۳، به نقل از لکاولی یر و همکاران، ۲۰۰۶، گادو و همکاران، ۲۰۰۴: الکاوالی پر. ۲۰۰۶، هرینگ و همکاران، ۲۰۰۶). این مشکلات رفتاری اغلب مزاحم زندگی خانوادگی، سازگاری آموزشی و اجتماعی می شود (واحد تحقیق در زمینه داروشناسی روانی مرضی کودک ۲۰۰۷) و مانع عمده ای در دست یابی کودک به اهداف آموزشی و اجتماعی هستند (سولومون و همکاران، ۲۰۰۸) همچنین نشان داده شده است که حضور مشکلات رفتاری در این کودکان با افزایش میزان استرس در والدین همراه است (بروم لی و همکاران، ۱۲۰۰۴ دو نیرگ و باکر، ۱۹۹۳). به علاوه مشکلات رفتاری کودک و استرس والدین با یکدیگر مرتبط هستند و به صورت متقابل یکدیگر را در طول زمان تشدید می نمایند پاکر و همکاران، ۲۰۰۳؛ الکاوالیبر ۲۰۰۶ء مروزک و همکاران، ۲۰۰۶).براساس یافته های هرینگ و همکاران (۲۰۰۶)که در کودکان مبتلا به اختلالات فراگیر رشد، مشکلات رفتاری و هیجانی به طور معناداری بیشتر در استرس مادر، مشکلات سلامت روانی والد و بدکارکردی خانوادگی نقش داشتند تا تشخیص (مبتلا به اختلال فراگیر تحولی عدم ابتلاء)، تاخیر با جنس کرد که این مشکلات در نوجوانی و بزرگسالی اولیه نیز پایدار می مانند. بنابر این درک این مشکلات در کودکان خردسال و والدینشان تلویحات مهمی در زمینه درمان و پیامد های دراز مدت از سوی دیگر، تعاملات والد-کودک بافت اجتماعی مهمی را برای توسعه رفتارهای مشکل دار و یا رفتارهای سازگار در کودکان اتیستیک فراهم می آورد. در نتیجه با آموزش راه های تعاملی جایگزین به والدین کودکان اتیستیک می توان در کودکانشان الگوهای رفتاری مثبت را ایجاد کرد (سینگ ، ۲۰۰۶).یکی از برنامه های آموزش والدین که به منظور بهبود تعامل والد کودک و کاهش مشکلات رفتاری کودکان طراحی شده است. برنامه ” درمان تعامل والد کودک ” است (ایبرگ و همکاران، ۱۹۹۵). این برنامه دو مرحله دارد. مرحله ی تعامل کودک محور و مرحلهی تعامل والد محور . تعامل کودک محور شامل آموزش و تمرین مهارتهای تحسین توصیفی ، انعکاس ، توصیف رفتار کودک اختساس زمان ویژه به کودک، اجتناب از سوال کردن، دستور دادن و انتقاد کردن در طی زمان ویژه است، تعامل والد محور شامل آموزش و تمرین مهارت های دستور دادن مؤثر به کودکه تدارک پیامد های مناسب برای اطاعت و عدم اطاعت، نادیده گرفتن، محرومپت، تهیه ی نمودار رفتاری است برنامه درمان تعامل والد کودک برای تغییر الگوهای تعامل والد کودک و بهبود رفتار های کودک طراحی شده است (مک دیارمید و همکاران، ۲۰۰۵)، این برنامه، درمانی مبتنی بر شواهد برای رفتار های مخل در کودکان دارای رشد عادی است (یرستان و ایبرگ، ۱۹۹۸) . چندین مطالعه اثربخشی این برنامه را برای کودکان دارای رشد عادی مبتلا به مشکلات رفتاری  نشان داده است (مک دیارمید و همکاران، ۲۰۰۵). اختلالات اتیستیک از شرکت در برنامه تعامل والد کودک محروم شده اند چون فرض می شد که این برنامه در این کودکان موثر نباشد چون این برنامه پر پالش های اجتماعی و توجه مثبت اجتماعی تاکید زیادی دارد. با این حال بسیاری از کودکان مبتلا به په طیف اختلالات اتیستیک که دارای کشوری بالا هستند از طریق توجه اجتماعی، تقویت می شوند. بنا براین در چند سال گذشته، تعداد کودکان مبتلا به طیف اختلالات اتیستیک ارجاع شده به کلینیک های درمان تعامل والد کودک، افزایش بافته است (ماسه و همکاران، ۲۰۰۷). در مورد اثر بخشی برنامه درمان تعامل والد – کودک در خانواده های دارای کودکان مبتلا به طیف اتیسم یک مطالعه ی مقدماتی انجام گرفته است (سولومون و همکاران، ۲۰۰۸). این پژوهش با استفاده طرح گروه کنترل در لیست انتظار انجام شد، ۱۹ آزمودنی پسر ۱۲ تا ۵ ساله مبتلا به طیف اختلالات ائیستیک با کشوری بالا و مشکلات بالینی معنادار در این مطالعه شرکت کردند که ۱۰ نفر آنها در گروه مداخله و ۹ نفر از آنها در گروه کنترل قرار گرفتند. نتایج نشان داد که گروه مداخله کاهشی را در ادراک والدین از مشکلات رفتاری کودک و غیر عادی بودن کودک و همچنین افزایشی در انطباق پذیری کودک عاطفه مثبت والد نشان دادند. اما استرس والدگری و شدت مشکلات رفتاری کاهش نیافت با وجود انجام این مطالعه مقدماتی، اکثر شواهد در زمینه مناسب بودن برنامه درمان تعامل والد کودک برای بهبود مشکلات رفتاری کودکان مبتلا به طیف اختلالات اتیستیک بر اساس مطالعات موردی بالینی کنترل نشده است. بر این اساس، پژوهش بیشتر در زمینه مناسب بودن درمان تعامل والد- کودک برای کاربرد در مورد کودکان روی طیف اتیسم بسیار مورد نیاز است حال، پژوهش حاضر بر آن است به این سوال پاسخ دهد که آیا برنامه درمان تعامل والد- کودک پر کاهش مشکلات رفتاری کودکان مبتلا به اختلال اتیسم با کشوری بالا و استرس والد گری مادران آنها موثر است؟

ضرورت و اهمیت تحقیق

سیستم خانواده یک بخش مهم از محیط کودک است و نقش محوری را در پیامد های رشدی برای کودکان ایفا می کند (سامروف، ۱۹۹۰؛ به نقل از آلتیر و کلاگ، ۲۰۰۹). والدین به عنوان عامل مهم در سیستم خانواده به شمار می آیند که می توانند نقش عمده ای را در ارتقای رشد کودک خود ایفا کنند. بر این اساس آموزش مهارت های والدگری به والدین و اینکه والدین خود به عنوان درمان گر کودک خود عمل کنند می تواند فواید قابل توجهی را برای کودک به همراه داشته باشد. اهمیت آموزش والدین به عنوان برنامه ی مناخله ای برای کودک اتیستیک اولین بار توسط الرواس و همکاران مورد توجه قرار گرفت و به این موضوع که در پی درمان فشرده، کودکانی که والدینشان برای انجام مداخله آموزش دیده بودند، نتایج مثبتی را بدست آوردند. اشاره شد. یعنی هنگامی که والدین در زمینه ی روش های رفتاری ساختار یافته آموزش دیدند، تعمیم و حفظ تغییرات رفتاری بهبود یافته در حالی که کودکانی که به موقعیت موسسه ای ارجاع داده شدند مهارتهایی را که قبلا” کسب کرده بودند، از دست دادند ( لوواس و همکاران، ۱۹۷۳). از آن زمان به بعد، والدین کودکان مبتلا به اتیسم تکنیکهای مداخله ای متنوعی را برای بهبود ارتباط والد کودک (گوگل و همکاران، ۱۹۹۶، ماهونی” و پرالس، ۲۰۰۳)، افزایش مهارت های ارتباطی (هاریس، ۱۹۸۶) و کاهش رفتارهای نامناسب (مارکوس و همکاران، ۱۹۸۷) آموزش دیدهاند. والدین، کسانی هستند که بیشترین زمان را با کودک صرف می کنند بنابر این با آموزش مهارت های لازم به آنها می توان گام مهمی را در جهت درمان کودک برداشت و هزینه ی درمان کودک را کاهش داد.آموزش والدین کیفیت زندگی خانواده را از طریق کاهش استرس والدینی (کوگل و همکاران ۱۹۹۶) و افزایش اوقات فراغت و تفریح (گوگل و همکاران، ۱۹۸۲) ارتقاء می دهد. علاوه بر این والدینی که در برنامه های آموزش والدین شرکت می کنند خوشبینی بیشتری در مورد توانایی شان برای اثرگذاری بر رشد کود کشان گزارش می کنند (گوگل۔ ۱۹۸۲) که می تواند به والدین کمک کند که تلاش های شان را برای کودک شان در طول زمان حفظ نمایند. بنابراین با توجه به فواید درگیر ساختن والدین در درمان کودک، طراحی و کاربرد برنامه های آموزش والدین از اهمیت و ضرورت بسیار زیادی برخوردار است.همچنین با در نظر گرفتن اینکه تنها یک مورد مطالعه مقدماتی روی اثربخشی این برنامه “درمان تعامل والد – کودک” بر روی کودکان مبتلا به اتیسم صورت گرفته و از طرفی این برنامه هنوز در ایران مورد استفاده قرار نگرفته است، کاربرد و بررسی اثربخشی این برنامه از اهمیت زیادی برخوردار است.

هدف تحقیق

هدف کلی

هدف کلی این پژوهش تعیین میزان قابلیت کاربرد برنامه درمان تعامل والد- کودک” در خانواده های دارای کودک مبتلا به اتیسم با کشوری بالا و مشکلات رفتاری معنادار بالینی است که در صورت قابلیت کاربرد این برنامه بتوان از آن جهت آموزش والدین کودکان مبتلا به اتیسم با کشوری بالا استفاده کرد.اهداف خاص اهداف خاص این پژوهش عبارت است از اثربخشی برنامه تعامل والد- کودک در کاهش مشکلات رفتاری کودکان مبتلا به اتیسم با کنشوری بالا و کاهش استرس والدگری مادران این کودکان

سوالهای تحقیق

۱-آیا برنامه درمیان تعلیل والد کودک در کاهش مشکلات رفتاری کودکان مبتلا به اختلال اتیسم با کشوری بالا موثر است؟

۲- آبا برنامه درمان تعامل والد-کودک در کاهش استرس والد گری مادران کودکان مبتلا به اختلال اتیسم یا کنشوری بالا موثر است؟

متغیرها و تعریف مفهومی و عملیاتی آنها

متغیر مستقل

برنامه “درمان تعامل والد – کودک”

درمان تعامل والد – کودک برای کودکان سنین ۲ تا ۷ سال مبتلا به اختلالات رفتاری طراحی شده است. میانگین مدت اجرای درمان بین ۱۲ تا ۱۴ جلسه است. در مرحله در این برنامه وجود دارد مرحله تعامل کودک محور و مرحلهی تعامل والد محور، مرحله اول درمان با تعامل کودک محور شبیه به بازی درمانی است به خاطر این که کودک بازی را هدایت می کند و والدین در تلاش برای ارتقای رابطه والد-کودک، حمایت لازم را به عمل می آورند. به طور مشخص، درمانگر به والدین می آموزد که در بازی از طریق مهارتهای تحسین کردن، توصیف رفتار کودک، انعکاس بیداث کرد که، تقلید بازی کودک و نشان دادن شور و اشتیاق در گل زمان بازی، از درخواستهای کودکی پیروی کنند. همچنین به آنها یاد داده می شود که از سوال کردن، انتقاد و دستور دادن خودداری کند چون هدایت بازی را از دست کودک خارج می کند و از والدین خواسته می شود که به عنوان تکلیف خانگی هر روز با کودک خود به صورت تک به تک ۵ تا ۱۰ دقیقه بازی کنند و از مهارت های که می آموزنده استفاده نماینده در مرحله دوم به والدین استفاده از مهارت های مرحله اول را ادامه می دهند. علاوه بر آن، مهارت هایی را برای افزایش فرمان پذیری و رفتار های مناسب و کاهش رفتار های نامناسب یاد می گیرند. درمان گر به والدین یاد می دهد که چگونه دستورات مؤثر بدهند و به طور همسان پیامد های متفاوتی را برای اطاعت و عدم اطاعت کودک اعمال کند به علاوه والدین راهکار هایی را برای وضع قوانین خانگی و کنترل رفتار کودکشان در مکان های عمومی یاد می گیرند. در این مرحله نیز از والدین خواسته می شود که هر روز بعد از زمان بازی کودک محور، ۱۰ دقیقه را به استفاده از مهارت های والد- محور بپردازند. این دو مرحله درمان در جلسات هفتگی یک ساعته انجام می گیرد. مهارت های درمان تعامل والد- کودک از طریق جلسات آموزشی و هدایت (تمرین) مستقیم والدین در هنگامی که در حال تعامل با کودک خود هستند.