کبری اله وردی زاده هستم، فارغ التحصیل روانسنجی در مقطع کارشناسی ارشد از دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی در سال ۱۳۹۵، پایان نامه ی اینجانب تحت عنوان “بررسی ویژگی های روانسنجی مقیاس عقاید کودکان به طلاق والدین و رابطه آن با احساس تنهایی” می باشد که در ادامه بخشی از آن را مطالعه می کنید:

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد تهران مرکزی

دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، گروه روانشناسی

پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A)

گرایش: روانسنجی

عنوان:

بررسی ویژگی های روانسنجی مقیاس عقاید کودکان به طلاق والدین و رابطه آن با احساس تنهایی

استاد راهنما:

دکتر روویا کوچک انتظار

پژوهشگر:

کبری اله وردی زاده

پاییز ۱۳۹۵

چکیده پایان نامه:

در این پژوهش به بررسی ویژگی های روانسنجی مقیاس عقاید کودکان در مورد طلاق والدین و رابطه آن با احساس تنهایی پرداخته شد. این پژوهش در دسته پژوهش های کاربردی قرار دارد، همچنین روش پژوهش توصیفی همبستگی می باشد. جامعه آماری این پژوهش همه فرزندان ۸ تا ۱۰ ساله والدین طلاق مراجعه کننده به مراکز مشاوره و دادگاه خانواده در شهر تهران می باشند تعداد ۳۰۰ کودک به روش در دسترس انتخاب شده اند. نتایج بدست آمده نشان داد مقدار پایایی سوالات آزمون عقاید کودکان در مورد طلاق ۰٫۸۲ می باشد. که پایایی آزمون حاضر قابل قبول می باشد. نتایج تحلیل عاملی وجود ۶ عامل را در پرسشنامه تایید کردند. همچنین بین نمره کل مقیاس عقیده | درباره ی طلاق و احساس تنهایی رابطه ی مثبت و معناداری وجود دارد.

کلمات کلیدی: مقیاس عقاید کودکان در مورد طلاق والدین، احساس تنهایی، تحلیل عاملی .

فهرست

عنوان

چکیده:

فصل اول: معرفی پژوهش

مقدمه

بیان مسأله

اهمیت و ضرورت پژوهش

اهداف پژوهش

سوالات پژوهش

تعاریف مفهومی

تعاریف عملیاتی

فصل دوم: ادبیات و پیشینه پژوهش

طلاق

نظریه همسان همسری

نظریه مبادله (ارتباط متقابل)

نظریه انتخاب عقلانی

نظریه شبکه

دلایل رشد سریع طلاق

مراحل گذار در طلاق

علل طلاق

پیامدهای طلاق برای زوجین مطلقه

فرزندان طلاق و عقاید آن ها نسبت به طلاق

اثر روانی طلاق بر کودکان

احساس تنهایی

تعاریف احساس تنهایی

انواع احساس تنهایی

تنهایی اجتماعی

رویکردهای مرتبط با احساس تنهایی

پیامد های احساس تنهایی

پیشینه داخلی

فصل سوم: روش پژوهش

طرح پژوهش

جامعه آماری

برآورد حجم نمونه و روش نمونه گیری

روش گرداوری اطلاعات

ابزار پژوهش

روش تجزیه و تحلیل اطلاعات

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها

مقدمه

یافته های توصیفی

یافته های استنباطی

هنجاریابی پرسشنامه احساس طلاق

آزمون اسمیرنوف کولموگروف برای بررسی معناداری میزان کجی و کشیدگی

جدول نمرات تراز شده

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری

مقدمه

خلاصه و جمع بندی

بحث پیرامون سوال های پژوهش

نتیجه گیری کلی

محدودیت های پژوهش

منابع

مقدمه:

طلاق یکی از مهم ترین مشکلات در حوزه خانواده است. هر چند که طلاق همیشه منجر به بروز مشکلات عاطفی و رفتاری در فرزندان نمی شود، اما یقینا تبعات منفی طلاق بیش تر از جنبه های مثبت آن است (مک کی ، به نقل از حسن زاده، ۱۳۸۶). مطالعات نشان داده است که کودکان خانواده های طلاق نسبت به کودکان خانواده های عادی دارای مشکلات عاطفی، رفتاری و تحصیلی بیشتری هستند و از سلامت روانی کمتری نیز برخوردارند و علاوه بر این عقاید این کودکان نسبت به والدین خود بصورت منفی تغییر می کند. همچنین آنها موفقیت های تحصیلی کمتری کسب می کنند، ناسازگاری های روان شناختی بیشتری از خود بروز می دهند و عزت نفس پایین تر و مشکلات اجتماعی بیشتری را دارند کلی :۲۰۰۰). به علاوه مطالعات مختلفی نشان داده است که این کودکان نسبت به سایر کودکان هم سن و سال خود از لحاظ اجتماعی، عاطفی و تحصیلی در رتبه های پایین تر قرار دارند (آماتو ۲۰۰۰).مارینسکا (۲۰۰۸) در فراتحلیل نشان می دهد که کودکان خانواده های طلاق از مشکلات عاطفی بیشتر برخوردارند. این کودکان اغلب احساسی مانند احساس گناه دارند و گرفتار این باور نادرست می شوند که عامل طلاق والدین آنها بوده اند. کودکان در هر سنی که باشند به محض جدایی والدین خود سه سوال به طور ناخود آگاه در ذهن آنها شکل میگیرد: آیا من باعث جدایی شده ام؟ چه کسی از من مراقبت خواهد کرد؟ آیا مرا نیز رها خواهند کرد؟ هر چند که واکنش و عقاید کودکان نسبت به طلاق والدین بر اساس سطح رشادی آن ها متفاوت است. به همین دلیل پس از جدایی یکی از متعارف ترین احساس هایی که در این نوع کودکان پایان می آید که نتیجه جدایی والدین است، احساس تنهایی و متفاوت بودن از کودکان دیگر است. بنابراین یکی از مداخلاتی که برای این نوع کودکان صورت می گیرد کمک به آنها در جهت اصلاح درک شان نسبت به طلاق والدین توسط مشاوران و روان شناسان است (لومن ۲۰۰۲۵). آسیب شناسان اجتماعی بر این باورند که پس از جدایی والدین، مسائل روحی و روانی بسیاری برای فرزندان ایجاد می شود. از جمله: بد بینی به جنس والد دیگر و بی خبر ماندن از روحیات و ساختار وجودی او که آسیب های آن بعدها در ازدواج چنین فرزندانی آشکار می شود و مشکلات روانی و جسمانی، تربیتی، احساس گناه و سردرگمی، اختلال در هویت و احتمال گرایش به بزهکاری را می توان از جمله آثار مخرب و زیانبار معنوی و مادی طلاق روی فرزندان برشمرد (مساواتی، ۱۳۷۴). احساس تنهایی برداشت ذهنی فرد از کمبود یا فقدان روابط رضایت بخش اجتماعی است (شاپوریان و معانی، ۱۳۸۷)، احساس تنهایی حاصل محروم ماندن از نیاز اساسی بشر به صمیمیت است. احساس تنهایی احساس فرد از نبود صمیمیت بین فردی است. احساس تنهایی تجربه ای ناخوشایند است که در پاسخ به نارسایی های کمی یا کیفی در روابط اجتماعی ظاهر میشود(پیلو و پرلمن ، ۱۹۸۲) (هانکوک . ۱۹۸۶)؛ (کرواس – پارلو ، ۲۰۰۸). احساس تنهایی به معنی انزوای فیزیکی نیست، یک شخص کم حرف ممکن است در محل دور افتاده زندگی کند و کاملا احساس خوبی داشته باشد. احساس تنهایی، پاسخی به فقدان یک رابطه ی مثبت رضایتبخش با سایرین است و سالیوان، این حالت را حاصل محروم بودن از نیاز اساسی بشر به صمیمیت می داند (حجت، ۱۹۸۲). بنابر این تعاریف، کودکانی که حاصل طلاق والدین هستند دچار احساس تنهایی بیشتری نسبت کودکان عادی می شوند که ناشی از فقدان حضور والدین در کنار یکدیگر و احساس تنهایی عاطفی و احساس گناه ناشی از آن می باشد و عقایدی که آنها نسبت به طلاق والدین خود پیدا می کنند حال بنابر آنچه از طلاق و عقاید کودکان در مورد طلاق والدین و آثار احتمالی آن بر کودکان گفته شد، به دلیل آنکه در کشور ما برنامه های مداخله ای خاص و ابزارهای سنجش مناسب برای کودکان طلاق وجود ندارد، لذا در این پژوهش به معرفی و بررسی شاخص های روان سنجی مقیاس عقاید کودکان نسبت به طلاق والدین و رابطه آن با احساس تنهایی در آنها می پردازیم. در همین راستا، در این فصل به بیان مساله، اهمیت موضوع، اهداف و سوالات پژوهش و تعاریف متغیرها پرداخته می شود.

بیان مساله:

طلاق از مهم ترین پدیده های حیات انسانی به شمار می آید که نه تنها تعادل روانی در انسان، بلکه  تعادل روانی فرزندان و نزدیکان را نیز به هم میریزد ( عبادی و همکاران، ۱۳۹۲). در این میان یکی از قربانیان اصلی پیامدهای ناشی از طلاق والدین، کودکان هستند. باتوجه به تحقیقات انجام شده عدم سازگاری عقاید کودک با طلاق والدین می تواند اثرات زیان باری بر کار کرد روان شناختی و حتی وضعیت جسمانی آن ها داشته باشد (بریور ۲۰۱۰).مطالعات کلی (۲۰۰۰) بر روی کودکان عادی و کودکان خانواده های طلاق نشان میدهد که کودکان خانواده های طلاق نسبت به کودکان عادی دارای مشکلات عاطفی، رفتاری و تحصیلی بیشتری هستند و از سلامت روانی کمتری برخوردار شادو همچنین موفقیت تحصیلی کمتری کسب می کنند. علاوه بر این، آماتو (۲۰۰۰) در پژوهشی نشان داد که بچه های طلاق نسبت به سایر بچه ها از لحاظ اجتماعی، عاطفی و تحصیلی در رتبه پایین تری قرار دارند. بنابر نظریه لومن (۲۰۰۲) کودکانی که از رشد شناختی بالاتری برخوردارند بهتر می توانند با تغییرات ناشی از طلاق و الدین سازگار شوند. همچنین در پژوهشی که در ایران محسنی مقدم و میرزاحسینی (۱۳۶۴) انجام داده اند، نتایج این تحقیق با ۲۹۱ نفر کودک طلاق نشان داد که این ابزار در استان قم دارای اعتبار و روایی مناسبی جهت سنجش عقاید کودکان به طلاق والدین خود می باشد. آشر و پارکر (۱۹۹۳) در پژوهش خود، نقص مهارت های اجتماعی، فقدان روابط صمیمی با همسالان و طرد شادان از طرف همسالان را از عوامل بروز احساس تنهایی بیان می کند که از طریق آموزش مهارت های اجتماعی، برقراری رابطه صمیمانه می توان میزان احساس تنهایی را در افراد کاهش داد.عراقی (۱۳۶۹) در بررسی اعتقادات کودکان به طلاق والدین بیان شده است که برخی از کودکان طلاق احساس گناه می کنند و گرفتار این باور نادرست می شوند که به گونه ای آنها عامل طلاق والدین بوده اند و یا می توانستند فرزند بهتری باشند. اعتقاد آنها این است که نه فقط علت طلاق بلکه تنها دلیل ادامه دعواهای والدینشان هستند. در این نوع کودکان اختلالات تحصیلی، عدم رشد شناختی و عاطفی، احساس تنهایی و احساس گناه بوجود می آید. بنابراین در این نظریه بیان شده است که یکی از علت های اصلی مداخلات و سنجش در این زمینه کمک به این کودکان در جهت اصلاح اعتقادات و درک آنها نسبت به طلاق والدین و شناسایی احساسات منفی ناشی از آن مانند احساس تنهایی با احساس گناه است. همچنین « آبرهام مازلو ، یکی از خصیصه های بارز افراد خود شکوفا را تمایل به خلوت گزینی و تنهایی معرفی می کند اما آنچه در اینجا مد نظر ماست احساس تنهایی است نه تنهایی به معنای اعم کلمه و احساس تنهایی غیر از تنهایی است یعنی اگر چه تنهایی می تواند یک خصوصیت مطلوب افراد خود شکوفا باشد اما احساس تنهایی دارای تبعات منفی فراوانی است. همچنین احساس تنهایی در شرایط این نوع کودکان می تواند دارای تبعات منفی روانی باشد (به نقل از عبدی و دیگران، ۱۳۹۲). بررسی نتایج یک مطالعه فراتحلیل توسط کلارک و استوارت (۲۰۰۷) نشان داد که کودکان خانواده های طلاق از مشکلات عاطفی و رفتاری زیادی برخوردارند و رشد عاطفی آنها در مقایسه با سایرین به صورت معناداری تفاوت دارد. اما علاوه بر این تحقیقات و تحقیقات انجام شده بسیار در حوزه طلاق کار بر روی ابزاری مناسب جهت سنجش عقاید کودکان نسبت به طلاق والدین خود انجام نشده است و همچنین بررسی رابطه این متغیر با احساس تنهایی در میان کودکان نیز می تواند مورد توجه قرار گیرد و به همین دلیل پرداختن به این موضوع در میان کودکان ایرانی با بالا رفتن میزان طلاق شایان توجه است.انجم (۱۳۹۳)، به بررسی ویژگی های روانسنجی مقیاس احساس تنهایی کودک در دانش آموزان دختر دبستانی پرداخت، معدنی پور، رنجبر، ۱۳۶۰ در پژوهش خود با عنوان رابطه سبک دلبستگی و احساس تنهایی دانش آموزان ۱۲-۹ سال شهر کرج ، برای مسزان احساس تنهایی از پرسشنامه احساس تنهایی آشر و همکاران استفاده کردند. حال به توجه به تحقیقات انجام شده در زمینه کودکان طلاق از آنجا که ابزار مناسب که دارای پایایی و روایی مناسبی باشد در کشور ما وجود ندارد و از آنجا که کار بر روی این نوع کودکان نیازمند ابزار سنجش مناسب است و همچنین یکی از متغیرهای مهمی که می تواند با این کودکان مرتبط باشد احساس تنهایی می باشد و بنا بر مطالعات ذکر شده علارغم نیاز به بررسی و ابزار سازی در این حوزه و با معرفی ابزار های موجود تحقیقات در این زمینه بسیار کم و محدود بوده است، لذا سوال پژوهشی این خواهد بود که آیا مقیاس عقاید کودکان به طلاق والدین دارای اعتبار و روایی مناسبی است؟ آیا | بین عقاید آنها به طلاق والدین و احساس تنهایی رابطه ای وجود دارد؟

اهمیت و ضرورت

این موضوع که فرزندان طلاق چه آسیب هایی را متحمل می شوند و از چه لحاظی در خطرند و آسیب های روحی و روانی طلاقی بیشتر از همه متوجه فرزندان طلاق است و عقاید و باورهای کودکان در مورد جدایی والدین آنها در تمامی جوامع دارای اهمیت میباشد. عقاید و احساسات کودکانی که والدین آنها در آستانه جدایی قرار دارند کمتر مورد توجه و بررسی قرار میگیرد و این در حالی است که این موضوع در آینده و زندگی آنها بسیار تاثیر گذار استاز سوی دیگر در صورت جدایی و طلاق والدین کودکان آنها بطور ناگهانی خلاء یکی با هر دوی آنها | را متحمل خواهد شد و احساس تنهایی نیز به این موضوع اضافه خواهد شد. از این رو بدلیل اهمیت سن کودکی و همچنین ضرورت بررسی در میان کودکان طلاق ارزیابی این موضوع بوسیله یک آزمون مناسب دارای اهمیت پژوهشی است زیرا سختی نمونه گیری و محدودیت های ابزاری در ایران بررسی بر روی کودکان طلاق محدود بوده است. به علاوه مقیاس عقاید کودکان در مورد طلاق والدین به دلیل آنکه در ایران مورد بررسی های روانسنجی و اعتباریابی قرار نگرفته است میتواند در حوزه روانشناسی و روانسنجی دارای اهمیت باشد و به عنوان یک ابزار مطرح شود.همچنین به دلیل این که کودکان به نوعی با احساس تنهایی و سرزنش خود و والدین درگیر هستند بررسی رابطه عقاید آن ها نسبت به طلاق با احساس تنهایی در آنها می تواند مورد توجه قرار گیرد. ضرورت این پژوهش از آ« جهت است که نتایج پژوهی می تواند مورد استفاده مسئولان و دست اندر کاران و همچنین مشاوران خانواده و کودک و پژوهشگران، دادگاههای خانواده به منظور استفاده مددکاران خانواده و حمایت کنندگان حوزه کودک و دیگر نهادها و سازمانهای مرتبط قرار گیرد. با بررسی نتایج و عوارضی که طلاق پر عقاید کودکان می گذارد با اندازه گیری عقاید این کودکان و مقایسه با کودکان عادی خانواد ها می توانند در جهت حل مشکلات خود قدم برداشته و با کمک مشاورین خانواده مشکلات خود را حل نمایند تا حد امکان از طلاق گرفتن جلوگیری به عمل آید. همچنین مدارس و سازمانهای حمایت کننده کودکان می توانند با برگزاری مراسم و ایجاد گروههای همسالان کودکان را در کنار هم جمع کنند تا کودکان طلاق احساس تنهایی و انزوا نداشته باشند و همچنین در صورت نیاز بررسی در دو جنس کودکان دختر و پسر میزان تفاوت در عقاید آنها را نشان دهد و به همین دلیل از نظر کاربرد نتایج پژوهشی دارای گستردگی زیادی می باشد. به همین دلیل در این تحقیق بررسی ویژگی های روانسنجی مقیاس عقاید کودکان در مورد طلاق والدین و رابطه آن با احساس تنهایی در کودکان ۸ تا ۱۰ سال انجام می شود

اهداف پژوهش

• بررسی پایایی مقیاس عقاید کودکان درباره طلاق والدین
• بررسی روایی مقیاس عقاید کودکان -درباره طلاق والدین
• بررسی عوامل اشباع کننده مقیاس عقاید کودکان درباره طلاق والدین.
• بررسی ترم پرسشنامه مقیاس عقاید کودکان درباره طلاق
• بررسی رابطه ی بین مقیاس عقایان کودکان درباره طلاق والدین و احساس تنهایی در کودکان ۸ تا ۱۰ سال.

سوالات پژوهش

• آیا مقیاس عقاید کودکان کودکان درباره طلاق والدین از اعتبار و پایایی خوبی برخوردار است؟
• آیا مقیاس عقاید کودکان درباره طلاق والدین از روایی خوبی برخوردار است؟
• مقیاس عقاید کودکان درباره طلاق والدین از چه عواملی اشباع شده است؟
• آیا مقیاس عقاید کودکان درباره طلاق والدین از نرم قابل قبولی برخوردار است؟
• آیا رابطه ای بین مقیاس عقاید کودکان درباره طلاق والدین و احساس تنهایی در کودکان ۸ تا ۱۰ سال وجود دارد؟

تعاریف مفهومی

عقاید کودک در مورد طلاق والدین: عبارتند از عقاید مشکل سازی که در نتیجه جدایی والدین کودکان بخصوص در سنین کم در مراجعان مراکز و درمانگاهها اعم از فرزندان طلاق ذکر شده است. این عقاید میتوانند شامل ترس از تمسخر دوستان، سرزنش والدین، سرزنش خود و ترس از رها شدن باشد ( کوردک، ۱۹۸۷).احساس تنهایی”: منظور از احساس تنهایی، احساس تنهایی اجتماعی و نارضایتی اجتماعی کودک میباشد. احساس تنهایی متمایز کشنده بهزیستی اجتماعی و احساس فقدان ارتباط درونی و احساس تنها بی عاطفی) با فقدان روابط اجتماعی گسترده (احساس تنهایی اجتماعی) است، احساس تنهایی یکی از مهمترین شاخصه های بهزیستی اجتماعی است. احساس تنهایی منعکس کننده ارزیابی ذهنی از مشارکت با انزوای اجتماعی شخص است ( آشر، ۱۹۸۴). |طلاق : اسمی برای تطلیق است یعنی از بین بردن قید و اصطلاح شرعی به معنای از بین بردن قید نکاح است . در کتب لغت ، برای واژه طلاق معنای گوناگونی گفته شده است مانند : رهایی ، آزاد کردن ، ترک کردن ، مثلا گفته می شود : « طلقت القوم . قوم را ترک کردم به طلاق در اصطلاح شرعی عبارت است از ، از له قید النکاح بصیغه مخصوصه ، طلاق ، گستن و از بین بردن قید ازدواج با لفظ مخصوص است . ( گواهی ، ۱۳۷۳)